Odyolojik testler
Koklea ve vestibül aynı kemik kapsülü, aynı sıvıları, aynı arteri ve aynı siniri paylaşır. Bu yüzden odyogram, vestibüler hastanın muayenesinin doğal bir parçasıdır: lezyonun tarafını, yerini ve çoğu zaman tanının kendisini gösterir. Odyoloji birimi olan her hastanede bu testler birkaç saat içinde yapılabilir.
- Saf ses odyometrisi kaybın tarafını, derecesini ve tipini; timpanometri ve akustik refleks orta kulağı; OAE dış tüylü hücreleri; ABR sinir ve beyin sapı iletimini; VEMP sakkül ve utrikülü gösterir.1,2,4,16
- Ménière hastalığı ve süperior semisirküler kanal dehisansı sendromunun Bárány tanı kriterleri odyometrik bulgu içerir: biri alçak ve orta frekans sensörinöral kaybı, diğeri sıfırın altına inen kemik yolu eşiklerini arar.7,18
- Akut vestibüler sendromda yeni işitme kaybı hastaların yaklaşık sekizde birinde vardır ve bunların yarısından fazlası kaybını fark etmez; tam kayıp santral nedene işaret eden bir kırmızı bayraktır.10
- İletim tipi görünen bir kayıp her zaman orta kulaktan kaynaklanmaz: normal timpanogram ve korunmuş akustik refleks üçüncü pencereyi düşündürmelidir.3
Neden odyoloji?
Vestibüler hastada odyolojik değerlendirme dört soruya yanıt verir. Kayıp var mı? Hastaların önemli bir kısmı akut dönemde kaybını fark etmez.10 Hangi tarafta? Unilateral kayıp vestibüler bulguların tarafını doğrular. Tipi ne? İletim tipi, sensörinöral, mikst ya da üçüncü pencere örüntüsü farklı hastalıkları gösterir. Yeri neresi? Kayıp kokleada mı (OAE yok), yoksa kokleanın ötesinde mi (OAE var, konuşmayı ayırt etme kötü, ABR gecikmiş)?11,16
Labirent arteri çoğunlukla AICA’dan çıkar ve kollaterali olmayan bir uç arterdir. Bu yüzden iç kulak iskemiye çok duyarlıdır: ardışık 12 AICA infarktının 11’inde sensörinöral işitme kaybı vardı ve 4 hastada işitme ya da denge belirtileri infarkttan günler ile haftalar önce tek başına ortaya çıkmıştı.9
Test rehberi
| Test | Neyi ölçer | Vestibüler klinikte ne söyler |
|---|---|---|
| Saf ses odyometrisi | 250–8000 Hz’de hava yolu, 250–4000 Hz’de kemik yolu eşikleri; asimetride maskeleme gerekir1 | Ménière’de alçak frekans sensörinöral kayıp; üçüncü pencerede alçak frekans hava–kemik aralığı ve sıfırın altında kemik yolu; schwannomda asimetrik kayıp3,7,12 |
| Konuşma odyometrisi | Konuşmayı alma eşiği ve konuşmayı ayırt etme yüzdesi | Ayırt etmenin saf ses eşiklerinin beklettiğinden çok kötü olması ve yüksek şiddette düşmesi (roll-over) retrokoklear lezyonu düşündürür12 |
| Timpanometri | Orta kulak geçirgenliği ve basıncı; tip A, As, Ad, B, C2 | Hava–kemik aralığının orta kulaktan kaynaklanıp kaynaklanmadığını gösterir |
| Akustik (stapes) refleks | VIII. sinir, beyin sapı ve VII. sinirden oluşan refleks arkı | Orta kulak hastalığında yoktur, üçüncü pencerede vardır; uyaran tarafında refleksin olmaması retrokoklear lezyonu düşündürebilir3,12 |
| Otoakustik emisyon (OAE) | Koklea dış tüylü hücrelerinin işlevi16 | Koklear kayıpta yoktur; retrokoklear lezyonda korunabilir |
| İşitsel beyin sapı yanıtı (ABR) | İşitme siniri ve beyin sapı iletim zamanları | Vestibüler schwannom için toplam duyarlılık %93,4; 1 cm’den küçük tümörlerde %85,8. Kesin tanı kontrastlı MR ile konur11,12 |
| Elektrokokleografi (ECochG) | Sumasyon potansiyeli (SP) ve aksiyon potansiyeli (AP) | SP/AP oranının yükselmesi hidropsu destekler ama Ménière tanı kriteri değildir; süperior kanal dehisansında da yükselebilir7,17 |
| cVEMP ve oVEMP | cVEMP: sakkül ve alt vestibüler sinir; oVEMP: utrikül ve üst vestibüler sinir4 | Vestibüler nöritte tutulan dalı gösterir; üçüncü pencerede yanıtlar artar (4 kHz’de bile oVEMP alınabilir), orta kulak hastalığında hava yoluyla yanıt kaybolur3,4,5,6,14 |
| Diyapozon (512 Hz) | Weber ve Rinne; yatak başında kaybın tipi | HINTS+ muayenesinde yeni sensörinöral kaybı iletim tipinden ayırır; duyarlılığı sınırlıdır, odyometriyle doğrulanmalıdır8,15 |
Odyoloji laboratuvarı
Sekiz vakada aynı test bataryasını karşılaştırın. Öğrenme modunda yorum ve öğrenme noktaları açıktır; sınav modunda vaka rastgele gelir ve tanıyı siz koyarsınız. Değerler yayımlanmış tipik örüntülere göre eğitim amaçlı oluşturulmuştur; gerçek hasta verisi değildir.
Laboratuvar yükleniyor…
Dört örüntü
| Örüntü | Odyogram | Timpanogram ve refleks | OAE ve VEMP | Düşünülecekler |
|---|---|---|---|---|
| İletim tipi (orta kulak) | Hava–kemik aralığı; kemik yolu normal | Çoğunlukla tip B, As ya da C; refleks yok | OAE yok; hava yoluyla VEMP yok | Efüzyon, buşon, otoskleroz2,3,13 |
| Üçüncü pencere | Alçak frekans hava–kemik aralığı; kemik yolu sıfırın altında olabilir | Tip A; refleks var | OAE var; VEMP artmış | Süperior kanal dehisansı, genişlemiş vestibüler akuadukt3,5,18 |
| Koklear sensörinöral | Hava ve kemik yolu birlikte düşük | Tip A; refleks azalmış duyum düzeyinde var ya da yok | OAE yok; VEMP değişken | Ménière, labirentit, AICA infarktı, ani işitme kaybı7,8,9 |
| Retrokoklear | Asimetrik sensörinöral kayıp; ayırt etme beklenenden kötü | Tip A; uyaran tarafında refleks yok ya da yükselmiş | OAE korunabilir; VEMP azalmış olabilir | Vestibüler schwannom, beyin sapı lezyonu11,12 |
İletim tipi görünen kayıp, normal timpanogram ve korunmuş akustik refleksle birlikteyse stapes cerrahisinden önce durun. Bu üçlü üçüncü pencereyi düşündürür; VEMP ve ince kesitli temporal kemik BT istenmelidir. Bu ayrımın yapılmadığı hastalarda gereksiz orta kulak ameliyatları bildirilmiştir.3
Güncel literatürden
- 2024 · European Archives of Oto-Rhino-Laryngology · prospektif kesitsel çalışmaAkut vestibüler sendromda yeni işitme kaybı: sık, fark edilmiyor, ama HINTS’i iyileştirmiyorAcil serviste 71 hastanın hepsine odyometri yapıldı. Yeni kayıp %12,7 sıklıktaydı ve hastaların %55’i kaybını fark etmemişti. Odyometrinin HINTS’e eklenmesi inme için doğruluğu artırmadı (%78,9’a karşı %73,2); tam kayıp ise çoğunlukla santral nedenliydi.10
- 2023 · The Lancet · randomize kontrollü çalışma (ACHIEVE)İşitme rehabilitasyonu ve bilişsel gerileme977 yaşlı katılımcıda işitme cihazıyla yapılan müdahale üç yılda genel bilişsel gerilemeyi tüm grupta azaltmadı; ancak demans riski yüksek alt grupta gerileme belirgin olarak daha yavaştı. Duyusal kaybın bilişle ilişkisi, vestibüler kayıp için de sorulan bir sorudur (bkz. talamus ve korteks).19
- 2021 · Journal of Vestibular Research · Bárány tanı kriterleriSüperior kanal dehisansı sendromu: odyometri ve VEMP kriterin içindeSıfırın altında alçak frekans kemik yolu eşikleri ve artmış VEMP yanıtları, üçüncü pencereyi gösteren fizyolojik testler olarak tanımlandı.18
- 2019 · Otolaryngology–Head and Neck Surgery · klinik uygulama kılavuzuAni işitme kaybı kılavuzu güncellendiSensörinöral kaybın iletim tipinden ayrılması, odyometriyle belgelenmesi ve unilateral kayıpta retrokoklear patolojinin araştırılması önerilir.8
- 2019 · Clinical Neurophysiology Practice · uygulama rehberiVEMP’i doğru kaydetmek ve yorumlamakUyaran, kayıt ve normalizasyon tuzakları; cVEMP ve oVEMP’in nörit, Ménière ve üçüncü pencerede kullanımı.4
Açık sorular
- Akut vestibüler sendromda acil serviste odyometri rutin olmalı mı? Tanı doğruluğunu artırmasa da fark edilmeyen kaybı yakalaması tedavi sonuçlarını değiştirir mi?
- Yüksek frekans oVEMP ve VEMP eşikleri, süperior kanal dehisansında BT taramasının yerini alabilir ya da gereksiz BT’yi azaltabilir mi?
- Ménière hastalığında elektrokokleografi ve MR hidrops görüntülemesi tanı kriterlerine girmeli mi?
- İşitme ve vestibüler kaybın birlikte rehabilitasyonu yaşlılarda düşme ve bilişsel gerileme üzerinde ek yarar sağlar mı?