Üçüncü pencere sendromları

PeriferikOdyoloji · VEMP · BTBárány 2021Son gözden geçirme: Ekim 2026

İç kulağın iki penceresi vardır: ses oval pencereden girer, yuvarlak pencereden çıkar. Labirentin kemik kapsülünde üçüncü bir açıklık oluştuğunda hasta kendi göz hareketlerini duyabilir, yüksek sesle başı dönebilir ve odyogramı otoskleroza benzeyebilir. 1998’de tanımlanan süperior semisirküler kanal dehisansı bu ailenin en iyi bilinen üyesidir.1

Bir bakışta
  • Üçüncü pencere, ses ve basınç enerjisinin bir kısmını kokleadan uzaklaştırıp vestibüler organa yönlendirir: hava yoluyla işitme azalır, kemik yoluyla işitme artar, kanal sesle ve basınçla uyarılır.4
  • Bárány kriterleri üç bileşen ister: üçüncü pencereye uyan en az bir belirti, bunu gösteren en az bir fizyolojik test ve uygun yüksek çözünürlüklü BT.2
  • BT tek başına yeterli değildir: dehisans BT serilerinde %2,1–10,7, otopsi serilerinde yalnızca %0,5–0,6 sıklıkta bildirilmiştir. Belirti ve fizyolojik test olmadan BT bulgusu tanı koydurmaz.2,5,11
  • İletim tipi görünen kayıp, normal timpanogram ve korunmuş akustik refleks birlikteyse otoskleroz ameliyatından önce üçüncü pencere düşünülmelidir.4

Mekanizma

Sağlam bir labirentte stapes içeri girdiğinde sıvı yalnızca bir yöne, kokleadan yuvarlak pencereye doğru hareket edebilir. Kemik kapsülde başka bir hareketli bölge varsa sıvının ikinci bir çıkışı olur. Enerjinin bir kısmı kokleayı atlayarak açıklığa kaçar; hava yoluyla iletilen sesin kokleadaki etkisi azalır. Kemik yoluyla iletilen titreşimde ise iki pencere arasındaki basınç farkı artar ve koklea daha kolay uyarılır.4

Şekil 1 · Üçüncü pencere: enerjinin yeni yolu (şematik) orta kafa çukuru (dura) Dehisans Süperior kanal Posterior kanal Lateral kanal Vestibül Koklea Oval pencere (stapes) Yuvarlak pencere Ses normal yolşant
Normalde stapesten giren ses enerjisi kokleadan geçip yuvarlak pencereden çıkar (mavi). Süperior kanalın kemik örtüsünde bir açıklık olduğunda enerjinin bir kısmı kanala ve açıklığa kaçar (turuncu, kesikli): hava yoluyla işitme azalır, kanal sesle ve basınçla uyarılır. Kemik yoluyla gelen titreşim ise kokleayı daha kolay uyarır; kemik yolu eşikleri normalin altına iner.4,5

Aynı açıklık süperior kanalı ses ve basınca duyarlı hale getirir. Ses ya da dış kulak yolundaki basınç kanalın endolenfini hareket ettirir ve kanalın düzleminde nistagmus oluşur (Ewald’ın birinci yasası). Uyarının yönüne göre kanal uyarılır ya da baskılanır; örneğin kapalı burunla ve kapalı glottisle yapılan Valsalva manevraları zıt yönde göz hareketi oluşturur.1,3

Biliyor muydunuz?

Hastalar kendi göz hareketlerini, kalp atımlarını, çiğneme ve ayak seslerini duyduklarını anlatır. Kemik yolu öyle duyarlı hale gelir ki bazı hastalar ayak bileğindeki kemiğe konan diyapozonu kulaklarında duyabilir. Odyogramda bunun karşılığı, sıfırın altına inen kemik yolu eşikleridir.3,12

Belirtiler ve kriterler

Bárány Derneği 2021’de süperior kanal dehisansı sendromu için ilk uluslararası kriterleri yayımladı. Tanı için A, B ve C gruplarının her birinden en az bir kriter bulunmalı ve tablo başka bir hastalıkla daha iyi açıklanmamalıdır.2

GrupKriterKlinik karşılığı
A · Belirtiler (en az biri)Kemik yolu hiperakuzisi; sesle uyarılan vertigo ya da osilopsi (Tullio); basınçla uyarılan vertigo ya da osilopsi; pulsatil tinnitusOtofoni; göz hareketlerini, ayak seslerini, bağırsak seslerini duyma; öksürük, hapşırık, ıkınma ya da dış kulak yolu basıncıyla kısa süreli baş dönmesi2
B · Fizyolojik testler (en az biri)Ses ya da basınçla süperior kanal düzleminde nistagmus; odyometride alçak frekansta sıfırın altında kemik yolu eşikleri; artmış VEMP (düşük cVEMP eşiği ya da yüksek oVEMP amplitüdü)Videookülografi ile izlenen nistagmus; odyogram ve VEMP2
C · GörüntülemeSüperior kanal düzleminde ve ona dik düzlemde çok düzlemli yeniden yapılandırılmış yüksek çözünürlüklü temporal kemik BT’de dehisansPöschl ve Stenvers düzlemleri2,5

Massachusetts Eye and Ear serisinde (116 hasta, 161 kulak) en sık yakınmalar işitme kaybı (%52), vertigo (%46), pulsatil tinnitus (%30), otofoni (%27) ve osilopsi (%14) idi. Odyometri değerlendirilebilen kulakların %77’sinde, VEMP %56’sında tanıyı destekledi.5

Özgün kriter belgesi (açık erişim): Ward ve ark. 2021 ↗ · Bárány Derneği: tüm ICVD kriter belgeleri ↗

Kriter denetleyicisi

Hastanızın belirti, test ve görüntüleme bulgularını işaretleyin. Tanı için üç grubun her birinden en az bir kriter gerekir; yalnızca BT’de görülen dehisans sendrom değildir.

Denetleyici yükleniyor…

Tanı

Odyoloji

Tipik bulgu, alçak frekanslarda belirgin, 2000 Hz’in üstünde azalan hava–kemik aralığıdır. Aralığın bir kısmı hava yolu kaybından, bir kısmı kemik yolunun normalden iyi olmasından (0 ile −20 dB HL) kaynaklanır. Timpanogram normaldir ve akustik refleksler korunur; orta kulak hastalığında ise refleksler kaybolur. Elektrokokleografide SP/AP oranı yükselebilir ve cerrahiden sonra düzelebilir.4,9

VEMP

Üçüncü pencere otolit organlarını sese daha duyarlı hale getirir: cVEMP eşiği düşer, oVEMP amplitüdü artar. Cerrahi olarak doğrulanmış 29 hastalık seride 500 Hz oVEMP amplitüdü için 17,1 µV eşiği %100 duyarlılık ve %98 özgüllük gösterdi; cVEMP eşiği için 85 dB nHL eşiği %86 duyarlılık ve %90 özgüllük gösterdi.7 Normal kulaklarda genellikle yanıt alınmayan 4 kHz’de oVEMP yanıtı bulunması da dehisansı güçlü biçimde düşündürür.8

Görüntüleme

0,5–0,625 mm kesitli temporal kemik BT, kanal düzleminde (Pöschl) ve ona dik düzlemde (Stenvers) yeniden yapılandırılarak değerlendirilmelidir. 1 mm kesitlerde ve yalnızca aksiyal–koronal görüntülerde pozitif öngörü değeri %50 iken, 0,5 mm kesit ve kanal düzleminde yeniden yapılandırma ile %93’e çıkar. İnce ama bütün kemik kısmi hacim etkisiyle dehisans gibi görünebilir.5,6

Kliniğe yansıması

Alçak frekans hava–kemik aralığı olan bir hastada stapes cerrahisinden önce üç şeye bakın: timpanogram, akustik refleks ve VEMP. Refleks korunmuşsa ve VEMP artmışsa sorun orta kulakta değil iç kulaktadır. Bu ayrım yapılmadığı için gereksiz orta kulak ameliyatları bildirilmiştir.4

Diğer üçüncü pencereler

LezyonÖne çıkan özellik
Posterior semisirküler kanal dehisansıBT’de %0,3–4,5, otopside %0,2; çoğunlukla yüksek oturan juguler bulbusla ilişkili. Odyolojik örüntü süperior kanal dehisansına benzer5
Genişlemiş vestibüler akuaduktÇoğunlukla çocuklukta başlayan mikst ya da sensörinöral kayıp; kafa travmasıyla kötüleşebilir. BT’de akuadukt orta noktasında ≥1,5 mm (Valvassori) ya da ≥1 mm (Cincinnati)5
Koklea–karotis dehisansıAlçak frekanslara doğru büyüyen hava–kemik aralığı; pulsatil tinnitus5
X’e bağlı stapes gusher (POU3F4)Erkek çocukta mikst kayıp; koklear modiolus eksikliği ve geniş iç kulak yolu. Stapes cerrahisinde perilenf fışkırması riski5
Perilabirentin fistülÇoğunlukla kolesteatom erozyonu; en sık lateral kanal5
Kemik hastalıklarıOtospongiyoz, osteogenezis imperfekta, Paget hastalığında otik kapsül demineralizasyonu5

Tedavi

Belirtiler hafifse açıklama ve tetikleyicilerden kaçınma çoğu zaman yeterlidir. Günlük yaşamı bozan ses ya da basınçla uyarılan vertigo, otofoni ya da osilopside cerrahi düşünülür. Dehisans orta kafa çukuru yoluyla ya da transmastoid yolla kapatılır (tıkama, örtme ya da ikisi birlikte). Yuvarlak pencere güçlendirme de uygulanmaktadır, ancak kanıtı daha sınırlıdır.3

Transmastoid tıkamanın işitme sonuçlarını inceleyen meta-analizde (11 çalışma, 159 kulak) hava yolu eşikleri değişmedi; kemik yolu ortalama 3,5 dB kötüleşti. Tıkanan kanalın işlevi kaybolur; bu, bilateral dehisansta ikinci tarafın ameliyatı planlanırken önemlidir.3,10

Güncel literatürden

  • 2023 · Audiology Research · sistematik derleme ve meta-analizTransmastoid tıkama sonrası işitme152 hastanın 159 kulağında hava yolu eşiklerinde anlamlı değişiklik olmadı (ortalama fark 2,9 dB); kemik yolu ortalama 3,5 dB kötüleşti. Yazarlar yöntemi işitmeyi korumada güvenli ve belirtileri gidermede başarılı buldu.10
  • 2021 · Journal of Vestibular Research · Bárány tanı kriterleriSüperior kanal dehisansı sendromu ilk kez uluslararası kriterlerle tanımlandıBelirti, fizyolojik test ve görüntülemeden oluşan üçlü yapı, yalnızca BT’ye dayalı aşırı tanıyı önlemeyi amaçlıyor.2
  • 2017 · American Journal of Neuroradiology · derleme ve seriÜçüncü pencere yelpazesi: dehisansın ötesindePosterior kanal dehisansı, genişlemiş vestibüler akuadukt, koklea–karotis dehisansı, X’e bağlı gusher ve kemik hastalıkları aynı fizyolojik çerçevede ele alındı; BT ve otopsi sıklıkları arasındaki büyük fark aşırı tanı riskini gösteriyor.5
  • 2013 · Otology & Neurotology · tanısal doğruluk çalışmasıoVEMP amplitüdü cVEMP eşiğinden üstün500 Hz oVEMP amplitüdü, cerrahi olarak doğrulanmış SSKD’yi sağlıklı kulaklardan neredeyse kusursuz ayırdı; yazarlar oVEMP’i BT öncesinde tek basamaklı tarama testi olarak önerdi.7

Açık sorular

  1. Doğuştan ince olan kemik neden ancak orta yaşta belirti verir? Yaşla incelme, kafa travması ve kafa içi basınç dalgalanmalarının payı nedir?
  2. Kemiği çok ince ama bütün olan (dehisansa yakın) kanallar aynı sendromu oluşturabilir mi? Bunlar kriterlere girmeli mi?
  3. Orta kafa çukuru, transmastoid ve yuvarlak pencere yaklaşımları hangi hastada üstündür? Sonuç kriterleri neden bu kadar farklı?
  4. Eşlik eden migren ya da PPPD cerrahi sonucu nasıl etkiler? Ameliyat öncesi seçimde nasıl değerlendirilmeli?
Laboratuvarda deneÜçüncü pencere mi, otoskleroz mu?Odyoloji laboratuvarında iki vakanın odyogram, refleks ve VEMP bulgularını karşılaştırın.
Laboratuvarı aç

Kaynaklar

  1. Minor LB, Solomon D, Zinreich JS, Zee DS. Sound- and/or pressure-induced vertigo due to bone dehiscence of the superior semicircular canal. Arch Otolaryngol Head Neck Surg. 1998;124(3):249–258. PubMed
  2. Ward BK, van de Berg R, van Rompaey V, et al. Superior semicircular canal dehiscence syndrome: diagnostic criteria consensus document of the committee for the classification of vestibular disorders of the Bárány Society. J Vestib Res. 2021;31(3):131–141. doi:10.3233/VES-200004
  3. Ward BK, Carey JP, Minor LB. Superior canal dehiscence syndrome: lessons from the first 20 years. Front Neurol. 2017;8:177. PubMed
  4. Merchant SN, Rosowski JJ. Conductive hearing loss caused by third-window lesions of the inner ear. Otol Neurotol. 2008;29(3):282–289. doi:10.1097/mao.0b013e318161ab24
  5. Ho ML, Moonis G, Halpin CF, Curtin HD. Spectrum of third window abnormalities: semicircular canal dehiscence and beyond. AJNR Am J Neuroradiol. 2017;38(1):2–9. doi:10.3174/ajnr.A4922
  6. Belden CJ, Weg N, Minor LB, Zinreich SJ. CT evaluation of bone dehiscence of the superior semicircular canal as a cause of sound- and/or pressure-induced vertigo. Radiology. 2003;226(2):337–343. doi:10.1148/radiol.2262010897
  7. Zuniga MG, Janky KL, Nguyen KD, Welgampola MS, Carey JP. Ocular versus cervical VEMPs in the diagnosis of superior semicircular canal dehiscence syndrome. Otol Neurotol. 2013;34(1):121–126. doi:10.1097/MAO.0b013e31827136b0
  8. Manzari L, Burgess AM, McGarvie LA, Curthoys IS. An indicator of probable semicircular canal dehiscence: ocular vestibular evoked myogenic potentials to high frequencies. Otolaryngol Head Neck Surg. 2013;149(1):142–145. PubMed
  9. Arts HA, Adams ME, Telian SA, El-Kashlan H, Kileny PR. Reversible electrocochleographic abnormalities in superior canal dehiscence. Otol Neurotol. 2009;30(1):79–86. PubMed
  10. Michailidou E, Rüegg PO, Karrer T, et al. Hearing results after transmastoid superior semicircular canal plugging for superior semicircular canal dehiscence: a meta-analysis. Audiol Res. 2023;13(5):730–740. doi:10.3390/audiolres13050065
  11. Carey JP, Minor LB, Nager GT. Dehiscence or thinning of bone overlying the superior semicircular canal in a temporal bone survey. Arch Otolaryngol Head Neck Surg. 2000;126(2):137–147. PubMed
  12. Minor LB. Clinical manifestations of superior semicircular canal dehiscence. Laryngoscope. 2005;115(10):1717–1727. PubMed