Presbiyopi gözün, presbiakuzi kulağın yaşlanmasıysa, presbivestibülopati de vestibüler organların yaşlanmasıdır: 60 yaşından sonra dengesizlik, yürüme bozukluğu, kronik baş dönmesi ya da tekrarlayan düşmelerle birlikte, normal ile bilateral vestibülopati arasında kalan hafif bilateral vestibüler kayıp.1
Bir bakışta
60 yaş üstündeki bireylerin yaklaşık yarısında ölçülebilir bir vestibüler işlev kaybı vardır.1
Tanı için vHIT kazancı iki tarafta 0,6–0,8, döner sandalye kazancı 0,1–0,3 ya da kalorik toplam yanıtı her kulakta 6–25°/sn olmalıdır.1
Görme, propriosepsiyon, kas gücü ve santral işlevdeki yaşa bağlı kayıplarla birlikte görülür ve bunlar da belirtilere katkı verir.1
Düşmeler, kalça ve el bileği kırıkları, günlük yaşam etkinliklerinde güçlük ve uzamsal bilişte bozulmayla ilişkilidir.1
Tanının amacı, bu hastaların erken ve sürekli vestibüler rehabilitasyona yönlendirilmesidir.1
Tanı kriterleri
Presbivestibülopati (A–D’nin tümü)
Şu belirtilerden en az ikisiyle kronik vestibüler sendrom (en az 3 ay):
Postüral dengesizlik ya da sallantı
Yürüme bozukluğu
Kronik baş dönmesi
Tekrarlayan düşmeler
Şunlardan en az biriyle belgelenmiş hafif bilateral periferik vestibüler hipofonksiyon:
vHIT’te iki tarafta VOR kazancı 0,6 ile 0,8 arasında
Döner sandalyede sinüzoidal uyarıyla (0,1 Hz, Vmax = 50–60°/sn) VOR kazancı 0,1 ile 0,3 arasında
Azalmış kalorik yanıt (her kulakta sıcak ve soğuk uyaranla en yüksek yavaş faz hızlarının toplamı 6 ile 25°/sn arasında)
Yaş ≥60
Başka bir hastalık ya da bozuklukla daha iyi açıklanmıyor
Agrawal ve ark. 2019’dan Türkçeye uyarlanmıştır (CC BY-NC 4.0; değişiklik: çeviri). Kriter notlarının tamamı için özgün belgeye bakınız.1
Eşiklerin mantığı basittir: alt sınır bilateral vestibülopati eşiğidir (vHIT 0,6; kalorik 6°/sn; döner sandalye 0,1), üst sınır ise normalin hemen altıdır. Sağlıklı 243 yaşlıda kazancın 0,9’un altına inmesi telafi edici sakkadlarla ilişkili bulunmuştu; komite hafif kaybı yakalamak için 0,8’i seçti. Otolit testleri henüz yeterince standart olmadığı için kriterlere alınmadı.1,2
Kriter denetleyicisi
Denetleyici yükleniyor…
Simülasyon: hafif kayıp nerede belirginleşir?
Kazanç 0,7 civarındayken yürürken retinal kayma küçüktür; ama başın hızlı hareketlerinde (ör. karşıdan karşıya geçerken iki yana bakmak) görüş netliği azalır. Kazancı 0,6–0,8 aralığında değiştirerek bilateral vestibülopatiyle karşılaştırın.
Simülasyon yükleniyor…
Epidemiyoloji ve etkiler
Almanya’daki nüfus çalışmasında vestibüler vertigonun bir yıllık yaygınlığı 60–69 yaşta %7,2, 80 yaş üstünde %8,8’di.1,6
ABD’de 40 yaş üstü yetişkinlerin %35’inde değiştirilmiş Romberg testine göre vestibüler işlev bozukluğu vardı; bu oran 80 yaş üstünde %85’e çıkıyordu.1,5
Yaşa bağlı vestibüler kayıp yürüme hızını ve postüral kontrolü azaltır, düşme ve kalça–el bileği kırığı riskini artırır; yaşlılarda yılda yaklaşık 50.000 fazladan düşmenin vestibüler kayba bağlı olabileceği tahmin edilmiştir.1
Baş dönmesi yaşlılarda yaşam kalitesini en çok etkileyen belirtilerden biridir; yataktan kalkmak, araç kullanmak ve alışveriş gibi günlük etkinlikleri kısıtlar.1
Bu bozukluklar yaşla birlikte görülür ama yaşın kaçınılmaz sonucu değildir: 80 yaş üstünde de normal VOR kazancını koruyan sağlıklı kişiler vardır. Bu yüzden değiştirilebilir kabul edilip tedavi edilmelidir.1
Yol bulma ve biliş: Vestibüler bozukluğu olan yaşlılarda üçgen tamamlama görevinde başlangıç noktasına dönüş hatası daha büyüktü; otolit ve kanal kaybı birlikte olduğunda hata en büyüktü.7 UK Biobank kohortunda vestibüler bozukluk tanısı demans riskinde artışla ilişkiliydi; gözlemsel tasarım nedenselliği göstermez.8
Histolojik çalışmalar 50 yaşından itibaren kanal ve otolit duyu epitelinde tüy hücresi kaybını, sakkül ve utrikülde otokoni dejenerasyonunu, beşinci on yılda vestibüler sinir liflerinde, 60 yaş civarında da gangliyon hücrelerinde azalmayı gösterir. Yüksek frekansa duyarlı tip I tüy hücreleri tip II hücrelerden, kanal tüy hücreleri de otolit tüy hücrelerinden daha fazla etkilenir.1
Fizyolojik olarak döner, doğrusal, akustik ve titreşim uyaranlarına yanıtlar yaşla küçülür ve gecikir; boylamsal çalışmalar aynı kişide 5 yılda VOR yanıtının azaldığını göstermiştir. Velocity storage mekanizması da yaşla zayıflar.1
Kliniğe yansıması
Yaşlı hastada yaygın olan BPPV atipik başvurabilir: genel geriatri polikliniğine başvuran 100 hastanın %9’unda tanınmamış BPPV vardı. Presbivestibülopati düşünülen her hastada pozisyonel testler de yapılmalıdır.1,4
Ayırıcı tanı
Tablo
Presbivestibülopatiden ayıran
BPPV
Dix-Hallpike, tanısal Semont ya da supine roll testinde pozitif bulgu. 60 yaş üstünde yaygınlık %3,4’tür.1,3
Downbeat nistagmus vardır; periferik kayıp eşlik edebilir.1
Ekstrapiramidal hastalık, normal basınçlı hidrosefali
Rijidite, bradikinezi; hidrosefali bulguları ve pozitif boşaltma testi. Periferik kayıpla birlikte bulunabilir.1
Bu tabloların çoğu presbivestibülopatiyle birlikte bulunabilir; yaşlanmanın ayırt edici özelliği birden çok sistemin aynı anda gerilemesidir.1
Yönetim
Vestibüler fizyolojik kaybı olan yaşlılarda ve vestibüler açıdan taranmamış baş dönmeli yaşlılarda vestibüler rehabilitasyonun yararını destekleyen güçlü kanıt vardır. Tanı kriterlerinin konmasındaki temel amaç, bu hastaların erken ve sürekli rehabilitasyona yönlendirilmesidir.1
Testten önce sedatif ilaç (ör. benzodiazepin) alınmamış olmalıdır; bu ilaçlar hem test sonuçlarını hem de kompanzasyonu etkiler.1
Açık sorular
Belirtilerin şiddeti nasıl ölçülmeli? Tandem duruş, yürüme hızı, Dinamik Yürüme İndeksi ya da Baş Dönmesi Engellilik Envanteri için yaşlılarda kabul görmüş eşikler henüz yok.1
If presbyopia is the ageing of the eye and presbycusis that of the ear, presbyvestibulopathy is the ageing of the balance organ: after 60, imbalance, gait disturbance, chronic dizziness or recurrent falls together with a mild bilateral vestibular loss lying between normal and bilateral vestibulopathy.1
At a glance
About half of people over 60 have a measurable loss of vestibular function.1
The diagnosis needs a bilateral vHIT gain of 0.6–0.8, a rotatory chair gain of 0.1–0.3, or a summed caloric response of 6–25°/s in each ear.1
It occurs together with age-related losses of vision, proprioception, muscle strength and central function, which also contribute to the symptoms.1
It is associated with falls, hip and wrist fractures, difficulty with activities of daily living and impaired spatial cognition.1
The purpose of the diagnosis is to direct these patients to early and continuous vestibular rehabilitation.1
Diagnostic criteria
Presbyvestibulopathy (all of A–D)
Chronic vestibular syndrome (at least 3 months) with at least two of:
Postural imbalance or unsteadiness
Gait disturbance
Chronic dizziness
Recurrent falls
Mild bilateral peripheral vestibular hypofunction documented by at least one of:
VOR gain on video-HIT between 0.6 and 0.8 bilaterally
VOR gain between 0.1 and 0.3 on sinusoidal rotatory chair stimulation (0.1 Hz, Vmax = 50–60°/s)
Reduced caloric response (sum of bithermal maximum peak slow-phase velocity on each side between 6 and 25°/s)
Age ≥60 years
Not better accounted for by another disease or disorder
From Agrawal et al. 2019 (CC BY-NC 4.0). See the original document for the full criteria notes.1
The logic of the thresholds is simple: the lower bound is the bilateral vestibulopathy threshold (vHIT 0.6; caloric 6°/s; rotatory chair 0.1), the upper bound lies just below normal. In 243 healthy older adults, gain below 0.9 was associated with compensatory saccades; the committee chose 0.8 to capture mild loss. Otolith tests were left out because they are not yet standardised enough.1,2
Criteria checker
Loading the checker…
Simulation: where does a mild loss show?
With gain around 0.7, retinal slip during walking is small; but with quick head movements (e.g. looking both ways before crossing a road) clarity of vision falls. Vary the gain within 0.6–0.8 and compare it with bilateral vestibulopathy.
Loading the simulation…
Epidemiology and impact
In a German population study the one-year prevalence of vestibular vertigo was 7.2% at 60–69 years and 8.8% over 80.1,6
In the USA, 35% of adults over 40 had vestibular dysfunction on the modified Romberg test, rising to 85% over 80.1,5
Age-related vestibular loss reduces gait speed and postural control and raises the risk of falls and of hip and wrist fractures; about 50,000 excess falls a year in older adults may be attributable to vestibular loss.1
Dizziness is one of the symptoms that most affects quality of life in older people; it limits getting out of bed, driving and shopping.1
These disorders accompany age but are not its inevitable result: some healthy people keep a normal VOR gain beyond 80. They should therefore be seen as modifiable and treated.1
Navigation and cognition: Older adults with vestibular impairment made larger errors returning to the start point in a triangle completion task; errors were largest when otolith and canal loss coexisted.7 In the UK Biobank cohort a diagnosis of vestibular disorder was associated with an increased risk of dementia; the observational design does not show causation.8
Histological studies show hair cell loss in canal and otolith epithelia from age 50, otoconial degeneration in the saccule and utricle, loss of vestibular nerve fibres from the fifth decade and of ganglion cells around 60. High-frequency type I hair cells are affected more than type II cells, and canal hair cells more than otolith hair cells.1
Physiologically, responses to rotational, linear, acoustic and vibratory stimuli shrink and slow with age; longitudinal studies have shown VOR responses falling within the same person over 5 years. Velocity storage also weakens with age.1
Clinical relevance
BPPV, common in older people, may present atypically: 9% of 100 patients attending general geriatric clinics had unrecognised BPPV. Positional tests should be done in every patient in whom presbyvestibulopathy is considered.1,4
Differential diagnosis
Condition
What distinguishes it from presbyvestibulopathy
BPPV
Positive Dix-Hallpike, diagnostic Semont or supine roll test. Prevalence over 60 is 3.4%.1,3
Downbeat nystagmus is present; peripheral loss may coexist.1
Extrapyramidal disease, normal pressure hydrocephalus
Rigidity, bradykinesia; signs of hydrocephalus and a positive tap test. May coexist with peripheral loss.1
Most of these conditions can coexist with presbyvestibulopathy; the hallmark of ageing is several systems declining at once.1
Management
There is strong evidence for the benefit of vestibular rehabilitation in older people with vestibular physiological loss and in older people with dizziness not specifically screened for vestibular impairment. The main purpose of the diagnostic criteria is to direct these patients to early and continuous rehabilitation.1
No sedative (e.g. a benzodiazepine) should have been taken before testing; such drugs affect both test results and compensation.1
Open questions
How should symptom severity be measured? Accepted thresholds for tandem stance, gait speed, the Dynamic Gait Index or the Dizziness Handicap Inventory in older people do not yet exist.1
Should otolith loss and cognitive (especially spatial) impairment be added to the diagnosis?1
Can subtypes be defined by canal versus otolith, low versus high frequency, or peripheral versus central involvement?1
Kaynaklar
Agrawal Y, Van de Berg R, Wuyts F, et al. Presbyvestibulopathy: diagnostic criteria. Consensus document of the classification committee of the Bárány Society. J Vestib Res. 2019;29(4):161–170. doi:10.3233/VES-190672
Strupp M, Kim JS, Murofushi T, et al. Bilateral vestibulopathy: diagnostic criteria. Consensus document of the Classification Committee of the Bárány Society. J Vestib Res. 2017;27(4):177–189. doi:10.3233/VES-170619
von Brevern M, Radtke A, Lezius F, et al. Epidemiology of benign paroxysmal positional vertigo: a population based study. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2007;78(7):710–715. doi:10.1136/jnnp.2006.100420
Oghalai JS, Manolidis S, Barth JL, Stewart MG, Jenkins HA. Unrecognized benign paroxysmal positional vertigo in elderly patients. Otolaryngol Head Neck Surg. 2000;122(5):630–634. doi:10.1016/S0194-5998(00)70187-2
Agrawal Y, Carey JP, Della Santina CC, Schubert MC, Minor LB. Disorders of balance and vestibular function in US adults: data from the National Health and Nutrition Examination Survey, 2001–2004. Arch Intern Med. 2009;169(10):938–944. PubMed
Neuhauser HK, von Brevern M, Radtke A, et al. Epidemiology of vestibular vertigo: a neurotologic survey of the general population. Neurology. 2005;65(6):898–904. PubMed
Xie Y, Bigelow RT, Frankenthaler SF, Studenski SA, Moffat SD, Agrawal Y. Vestibular loss in older adults is associated with impaired spatial navigation: data from the triangle completion task. Front Neurol. 2017;8:173. doi:10.3389/fneur.2017.00173
Li X, Jiang F, Dong Q, et al. Associations of vestibular disorders with risk of all-cause and cause-specific dementia: a longitudinal cohort study in UK Biobank. Sensory Neuroscience. 2026. doi:10.1002/sen2.70019