Tartışmalı tabloBárány tutum belgesi 2022Karıştırıcı kontrol listesiSon gözden geçirme: Ekim 2026
“Boynumdaki fıtık başımı döndürüyor” klinikte çok sık duyulan bir cümledir. Bárány Derneği bu konuda bir tanı kriteri değil, bir tutum belgesi yayımladı: boyun sorunlarıyla illüzyon biçiminde hareket hissi (vertigo) arasında mekanik bir bağı destekleyen kanıt yetersizdir. Boyun ağrısı ve baş dönmesi birlikteyse önce çok daha sık görülen nedenler aranmalıdır.1
Bir bakışta
Boyun ağrısı dünyada en sık dördüncü durumdur ve baş dönmesi her yıl nüfusun %11–20’sini etkiler; bu yüzden ikisi rastlantısal olarak sık birlikte görülür.1
Boyun ağrısı ile vestibüler belirtilerin birlikte olmasının açık ara en sık nedeni vestibüler migren dahil migrendir.1
Baş–boyun hareketi dönme hissi yapıyorsa genellikle BPPV ya da migren gibi sık bir vestibüler hastalık; daha seyrek ve akut başlangıçta ise vertebral arter diseksiyonu gibi tehlikeli bir santral neden vardır.1
Baş hareketi hemen her vestibüler hastalığı kötüleştirdiği için hastalar başlarını az oynatır; bu da boyun kas gerginliğini hem neden hem sonuç yapabilir.1
Bárány Derneği klinik kullanım için tanı kriteri ve belirli bir tedavi önermiyor.1
Bárány Derneği’nin tutumu
Literatürde servikal vertigo için tutarlı olarak tanımlanan özellikler şunlardır: boyun hareketiyle artan boyun sertliği ve ağrısı; boyun hareketleriyle tetiklenen geçici dengesizlik, sersemlik ya da hareket yanılsaması; boyuna yönelik tedaviyle ağrı, sertlik ve baş dönmesinin düzelmesi.1
Servikal vertigo dışlanır, eğer:
Boyun ağrısı ya da rahatsızlığı yoksa
Baş dönmesi hiç spontan (baş ya da boyun hareketi olmadan) oluyorsa ya da yalnızca pozisyonelse (başın yer çekimine göre konumu değişince)
Seemungal ve ark. 2022’den Türkçeye uyarlanmıştır (CC BY-NC 4.0; değişiklik: çeviri ve kısaltma).1
Terim: klinikte yaygın olarak “servikal vertigo” adıyla anılan bu tablo için komite “cervical dizziness” (servikal baş dönmesi) terimini önerir: hastaların hepsinde dengesizlik, sersemlik ya da yönelim bozukluğu biçiminde baş dönmesi vardır; vertigo ise azınlıkta görülür. Mekanizma bilinmediği için “servikojenik” sözcüğü kullanılmamalıdır. Boyun dönerken vertebral arterin sıkışması (vertebral arter kompresyon sendromu) ve kamçı yaralanması bu belgenin kapsamı dışındadır. Vertebral arter kompresyon sendromu.1,4
Karıştırıcılar: kontrol listesi
Bu liste bir tanı aracı değildir. Belgenin dışlama koşullarını ve araştırmacılara önerdiği karıştırıcıları sırayla sorar; hastanızda servikal vertigodan önce hangi nedenlerin değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.
Kontrol listesi yükleniyor…
Öne sürülen mekanizmalar
Hipotez
Kanıt ve sınırlar
Somatosensoriyel girdi (Ryan ve Cope, 1955)
Hayvanlarda boyun proprioseptif lifleri vestibüler nükleuslara girer; vestibüler kayıpta boyun sinyalleri labirent sinyalinin yerini kısmen alır. Ama bu hipotez boyun radikülopatisi olan çoğu hastada baş dönmesi olmasını ve baş dönmesinin proprioseptif bozuklukla orantılı olmasını öngörür; bu gösterilmemiştir. Boyun kaslarına botulinum toksini vertigo yapmaz.1
Tetiklenen migren
Boyun ağrısı trigeminal devreleri uyararak vestibüler migreni tetikleyebilir; migren de ikincil boyun sertliği yapar. Supraorbital ağrı migrenlilerin 10’unun 8’inde vestibüler nistagmus başlattı, migreni olmayanlarda başlatmadı. Bu nedenle araştırmalarda her tür migren dışlanmalıdır.1
Trigeminovestibüler ve trigeminokardiyak refleksler
Trigeminal uyarım vagal tonusu güçlü biçimde artırabilir; ani baş dönüşüyle artan boyun ağrısının kalp debisini geçici düşürüp düşürmediği hiç incelenmedi. Boyun ağrısı ve baş dönmesi olan hastalarda postüral hipotansiyon daha sık bulundu.1
Barré–Lieou sempatik hipotezi
Spondilozun vertebral arter çevresindeki sempatik pleksusu sıkıştırdığı görüşü hayvan deneylerinde desteklenmedi; genellikle terk edilmiş kabul edilir.1
Karotis sinüs sendromu
Hızlı baş dönüşü hem boyun ağrısını hem bradikardi ve hipotansiyonu tetikleyebilir; kontrollü çalışma yok.1
Kliniğe yansıması
İnsanda yukarıdan aşağı etkiler çok güçlüdür: yalnızca telkinle, hiçbir periferik vestibüler uyarım olmadan vertigo ve nistagmus ortaya çıkabilir. Bu yüzden bir tedaviden sonra baş dönmesinin azalması tek başına servikal vertigonun varlığını kanıtlamaz.1
Tedavi çalışmaları
Boyun cerrahisi ya da manipülasyonuyla yapılan çalışmaların çoğu kör değildi, plasebo kontrolü yoktu ve migrenlileri açıkça dışlamıyordu. Sistematik derlemeye alınabilecek nitelikte yalnız dört çalışma bulundu.1
Aynı gruptan gelen en büyük randomize çalışmada 86 hasta Mulligan kayma mobilizasyonu, Maitland pasif eklem mobilizasyonu ya da kapatılmış lazer (plasebo) gruplarına ayrıldı. Etkin tedaviler 12. haftada baş dönmesi şiddetini plasebodan daha çok azalttı; ama 12. ayda üç grup arasında fark kalmadı. Erken yarar baş konumlandırma doğruluğu ya da denge performansındaki düzelmeyle ilişkili değildi; bu, somatosensoriyel hipotezi zayıflatır.1,2,3
Araştırma için öneriler
Çok disiplinli ekip (kardiyoloji, nöroloji, nöroşirürji, KBB, fizyoterapi), çift kör ve plasebo ya da sahte uygulama kontrollü tasarım, CONSORT’a uygun raporlama, en az bir yıllık izlem.1
Duyarlılık pahasına yüksek özgüllük: BPPV, her tür migren, laboratuvarda ölçülmüş periferik ya da santral vestibüler işlev bozukluğu, belirgin postüral hipotansiyon, baş–boyun travması ve trigeminokardiyak refleksi güçlendiren ilaçlar dışlanmalı.1
Giriş koşulu olarak boyun ağrısı ve baş dönmesinin boyun hareketiyle tutarlı ve eş zamanlı artması; mümkünse baş sabit tutulup gövde döndürülerek yalnız boyun hareketinin etkisi sınanmalı ve önceden tanımlanmış nesnel kriterler (ör. 5 denemenin en az 3’ünde görülen nistagmus) kullanılmalı.1
Cervical dizziness
Contested entityBárány position paper 2022Confounder checklistLast reviewed: October 2026
“The disc in my neck makes me dizzy” is something clinicians hear all the time. The Bárány Society published not diagnostic criteria but a position paper: evidence for a mechanistic link between neck problems and an illusory sensation of self-motion (vertigo) is lacking. When neck pain and dizziness occur together, far commoner causes should be sought first.1
At a glance
Neck pain is the fourth commonest condition worldwide and dizziness affects 11–20% of the population every year; the two therefore often coincide by chance.1
Migraine, including vestibular migraine, is by far the commonest cause of combined neck pain and vestibular symptoms.1
When head and neck movement triggers spinning, there is usually a common vestibular condition such as BPPV or migraine; less often, and with acute onset, a dangerous central cause such as vertebral artery dissection.1
Head movement aggravates almost every vestibular condition, so patients move their heads less; neck muscle tension may thus be both cause and effect.1
The Bárány Society proposes no diagnostic criteria for clinical use and recommends no specific therapy.1
The Bárány Society position
Features consistently described for cervical dizziness in the literature are: neck stiffness and pain aggravated by neck movement; transient imbalance, light-headedness or illusory self-motion triggered by neck movements; improvement of neck pain, stiffness and dizziness with neck-directed therapy.1
Cervical dizziness can be excluded if:
There is no neck pain or discomfort
The dizziness ever occurs spontaneously (without head or neck movement), or if it is exclusively positional (when head orientation relative to gravity changes)
From Seemungal et al. 2022 (CC BY-NC 4.0; changes: abridged).1
Terminology: the committee proposes the term “cervical dizziness”. All patients have dizziness in the form of imbalance, light-headedness or disorientation; vertigo occurs only in a minority. Because the mechanism is unknown, “cervicogenic” should not be used. Vertebral artery compression on neck turning (vertebral artery compression syndrome) and whiplash are outside the scope of the document. Vertebral artery compression syndrome.1,4
Confounders: checklist
This list is not a diagnostic tool. It asks in turn about the document’s exclusion conditions and the confounders it lists for researchers, showing which causes should be assessed before cervical dizziness is considered.
Loading the checklist…
Proposed mechanisms
Hypothesis
Evidence and limits
Somatosensory input (Ryan and Cope, 1955)
In animals neck proprioceptive fibres enter the vestibular nuclei; after vestibular loss neck signals partly substitute for labyrinthine signals. But the hypothesis predicts that most patients with cervical radiculopathy should be dizzy, in proportion to their proprioceptive deficit; this has not been shown. Botulinum toxin to neck muscles does not cause vertigo.1
Triggered migraine
Neck pain may trigger vestibular migraine through trigeminal circuits; migraine also causes secondary neck stiffness. Supraorbital pain triggered vestibular nystagmus in 8 of 10 migraineurs but in no controls. All forms of migraine should therefore be excluded from studies.1
Trigemino-vestibular and trigemino-cardiac reflexes
Trigeminal stimulation can strongly increase vagal tone; whether neck pain aggravated by a rapid head turn transiently lowers cardiac output has never been studied. Postural hypotension was more common in patients with neck pain and dizziness.1
Barré–Lieou sympathetic hypothesis
The view that spondylosis compresses the sympathetic plexus around the vertebral artery was not supported in animal experiments and is generally considered discredited.1
Carotid sinus syndrome
A rapid head turn could trigger both neck pain and bradycardia with hypotension; no controlled studies.1
Clinical relevance
Top-down effects in humans are powerful: vertigo and nystagmus can be provoked by suggestion alone, without any peripheral vestibular stimulation. Improvement in dizziness after a treatment therefore does not by itself prove that cervical dizziness exists.1
Treatment studies
Most studies of neck surgery or manipulation were unblinded, lacked a placebo control and did not explicitly exclude migraine. Only four studies were of sufficient quality for a systematic review.1
In the largest randomised trial, from a single group, 86 patients received Mulligan sustained natural apophyseal glides, Maitland passive joint mobilisation or a deactivated laser (placebo). The active treatments reduced dizziness intensity more than placebo at 12 weeks; but at 12 months there was no difference between the three groups. The early benefit was not associated with better head repositioning accuracy or balance performance, weakening the somatosensory hypothesis.1,2,3
Recommendations for research
A multidisciplinary team (cardiology, neurology, neurosurgery, otolaryngology, physiotherapy), double-blind design with placebo or sham control, CONSORT reporting and at least one year of follow-up.1
High specificity at the cost of sensitivity: exclude BPPV, all forms of migraine, laboratory-measured peripheral or central vestibular dysfunction, significant postural hypotension, head and neck trauma and drugs that potentiate the trigemino-cardiac reflex.1
Inclusion requiring neck pain and dizziness consistently and simultaneously aggravated by neck movement; where possible, testing pure neck movement by rotating the body under an earth-fixed head, with predefined objective outcomes (e.g. nystagmus in at least 3 of 5 trials).1
Kaynaklar
Seemungal BM, Agrawal Y, Bisdorff A, et al. The Bárány Society position on ‘Cervical Dizziness’. J Vestib Res. 2022;32(6):487–499. doi:10.3233/VES-220202
Reid SA, Rivett DA, Katekar MG, Callister R. Comparison of Mulligan sustained natural apophyseal glides and Maitland mobilizations for treatment of cervicogenic dizziness: a randomized controlled trial. Phys Ther. 2014;94(4):466–476. PubMed
Reid SA, Callister R, Snodgrass SJ, Katekar MG, Rivett DA. Manual therapy for cervicogenic dizziness: long-term outcomes of a randomised trial. Man Ther. 2015;20(1):148–156. PubMed
Kim JS, Newman-Toker DE, Kerber KA, et al. Vascular vertigo and dizziness: diagnostic criteria. Consensus document of the committee for the classification of vestibular disorders of the Bárány society. J Vestib Res. 2022;32(3):205–222. doi:10.3233/VES-210169