Dalış, uçuş ve basınç

PeriferikAcil ayırımEtkileşimli ayırıcı tanıSon gözden geçirme: Ekim 2026

Kulak, basınç değişimini vücudun en hassas biçimde algılayan yeridir. Dalgıçta ve pilotta ortaya çıkan vertigo çoğu zaman zararsız ve kısa sürelidir; ama aynı yakınma, hemen basınç odası tedavisi gereken iç kulak dekompresyon hastalığının ya da tam tersine basınçtan kesinlikle uzak tutulması gereken iç kulak barotravmasının ilk belirtisi de olabilir. Bu iki tabloyu ayırmak tedavinin yönünü belirler.

Bir bakışta

Su altında ilk 10 metrede basınç iki katına çıkar ve kulaktaki gaz hacmi yarıya iner; en büyük göreli değişim yüzeye en yakın yerdedir.
Alternobarik vertigo iki orta kulak arasındaki basınç farkından doğar, çoğunlukla çıkışta olur ve saniyeler–dakikalar içinde geçer. Dalgıçların yaklaşık dörtte biri en az bir kez yaşadığını bildirir.³
İç kulak dekompresyon hastalığı vestibüler ağırlıklıdır (vertigo %92), çoğunlukla yüzeye çıktıktan sonra başlar ve olguların yaklaşık %70’inde sağdan sola şant bulunur. Tedavisi basınç odasıdır.¹
İç kulak barotravması koklear ağırlıklıdır (işitme kaybı %83), eşitleme güçlüğüyle ilişkilidir ve sığ dalışlarda da olur. Basınç odası kontrendikedir.^1,4
Pilotlarda uzaysal yönelim kaybı genel havacılık kazalarının %5–10’undan sorumludur ve bu kazaların %90’ı ölümcüldür; nedenlerinin çoğu vestibüler illüzyonlardır.⁶

Basınç ve kulak

Deniz seviyesinde üzerimizdeki hava 1 atmosfer (atm) basınç yapar; suda her 10 metre buna 1 atm daha ekler. Boyle yasasına göre kapalı bir gaz boşluğunun hacmi basınçla ters orantılıdır. Orta kulak kapalı bir gaz boşluğudur ve tek bağlantısı östaki tüpüdür. Basınç değişimini östaki tüpünden eşitleyemeyen kulakta timpanik membran, oval ve yuvarlak pencereler ve iç kulak sıvıları zorlanır.

Şekil 1 · Derinlik, basınç ve kulaktaki gaz hacmi

Şekil yükleniyor…

Gaz hacmi Boyle yasasıyla hesaplanmıştır (eşitleme yapılmazsa). İlk 10 metredeki değişim, 30 ile 40 metre arasındakinden çok daha büyüktür; barotravma bu yüzden sığ suda, hatta havuzda da olur. Uçak kabini en fazla yaklaşık 2.400 m irtifaya (8.000 ft, yaklaşık 0,75 atm) denk basınçta tutulur: bu, yalnızca 2,5 m su derinliğine eşit bir farktır, ama inişte işlev bozukluğu olan bir östaki tüpü için yeterlidir.

Beş tablo

Tablo	Ne zaman?	Mekanizma ve belirtiler	Ne yapılır?
Orta kulak barotravması	Çoğunlukla inişte	Eşitlenemeyen orta kulakta negatif basınç: ağrı, dolgunluk, iletim tipi kayıp; timpanik membranda kanama ya da perforasyon. Vertigo genellikle hafiftir.^3,5	Dalışı sonlandırmak; iyileşip eşitleme sağlanana kadar dalmamak.⁴
Alternobarik vertigo	Daha çok çıkışta; inişte de olabilir	İki orta kulakta basıncın farklı hızda değişmesi; kısa, güçlü dönme hissi, nistagmus, bazen bulantı. Saniyeler–dakikalar içinde geçer. Üst solunum yolu enfeksiyonu ve eşitleme güçlüğü riski artırır; kadınlarda daha sık.^3,5	Çıkışı yavaşlatmak ya da durmak. Paniğe bağlı kontrolsüz çıkış asıl tehlikedir. Birkaç dakikadan uzun sürerse daha ciddi bir hasar düşünülür.³
Kalorik vertigo	Timpanik membran perforasyonunda	Soğuk suyun perfore timpanik membrandan orta kulağa girmesi tek taraflı kalorik uyarı yapar: ani, şiddetli vertigo.³	Güvenli çıkış; KBB değerlendirmesi.
İç kulak barotravması	İniş, çıkış ya da sonrası; sığ dalışlarda da	Zorlayıcı Valsalva ya da eşitleme güçlüğünde iç kulak membranlarının yırtılması (perilenf fistülü dahil): işitme kaybı, tinnitus; vertigo yaklaşık yarısında.¹	İstirahat, başı yüksek tutmak, ıkınma ve Valsalva’dan kaçınmak, KBB değerlendirmesi; gerekirse cerrahi onarım. Basınç odası kontrendikedir.⁴ Perilenf fistülü →
İç kulak dekompresyon hastalığı	Çoğunlukla yüzeye çıktıktan sonra (ortanca 20 dk)	Çözünmüş azotun kabarcık oluşturması; sağdan sola şanttan geçen kabarcıklarla paradoks gaz embolisi öne sürülür. Vestibüler ağırlıklı; olguların %80’inde sağ kulak.^2,1	%100 oksijen ve acil basınç odası (hiperbarik oksijen). Sonrasında patent foramen ovale açısından değerlendirme.^1,2

Barotravma mı, dekompresyon hastalığı mı?

İki tablo da dalıştan sonra ani vertigo ve işitme kaybıyla gelebilir; ama tedavileri birbirinin tersidir. 2021 tarihli sistematik derleme 397 iç kulak dekompresyon hastalığı ve 183 iç kulak barotravması olgusunu karşılaştırdı. Aşağıdaki araç bu derlemedeki oranları kullanır: belirtinin ne zaman başladığını ve hangi bulguların olduğunu seçin; her bulgunun iki tanı arasındaki dengeyi nasıl değiştirdiğini görün.¹

Şekil 2 · Kanıt terazisi: iç kulak barotravması ↔ iç kulak dekompresyon hastalığı

Araç yükleniyor…

Her bulgu için olabilirlik oranı, derlemedeki iki gruptaki görülme oranlarının oranıdır. Başlangıç olasılığı eşit (%50) alınmış ve bulgular birbirinden bağımsız varsayılmıştır (naif Bayes); gerçekte bulgular birbiriyle ilişkilidir ve derlemedeki veriler çoğunlukla geriye dönük olgu serilerinden gelir. Bu bir öğretim aracıdır, tanı aracı değildir: dalış sonrası vertigoda karar dalış hekimiyle verilir ve şüphede dekompresyon hastalığı lehine davranılır.

Kliniğe yansıması

Derlemede tedaviye kadar geçen ortalama süre barotravmada 189 saat, dekompresyon hastalığında 6,6 saatti; tam düzelme izlemde sırasıyla %33 ve %61 oranındaydı. Dekompresyon hastalığından sonra sağdan sola şant sık olduğu için ekokardiyografi ile patent foramen ovale araştırılır.¹

Aynı terazi başka ikililer için: Ménière ↔ vestibüler migren, akut vestibüler sendromda inme ↔ periferik →

Uçuşta

Alternobarik vertigo ve barotravma

Uçuşta da aynı fizik geçerlidir. Pilotlarda alternobarik vertigo neredeyse her zaman kulağın açılmakta zorlandığı durumlarda, sıklıkla üst solunum yolu enfeksiyonu sırasında ortaya çıkar ve uçuşun kritik evrelerine denk gelebilir. Ticari pilotlarda yapılan bir ankette kulak–burun–boğaz barotravmalarının %94’ü inişte başlamıştı. Yazarlar soğuk algınlığının uçuştan çekilmek için geçerli bir neden sayılmasını önerir.⁵

Uzaysal yönelim kaybı: vestibüler illüzyonlar

Görsel referansın kaybolduğu bulutta ya da gecede, beyin yönelim için yalnız iç kulağa güvenir. Kanallar uzun süren sabit dönmeye uyum sağlar ve yer çekimi ile doğrusal ivmeyi ayıramaz; bu nedenle yanıltıcı ama çok ikna edici hareket hisleri doğar.⁶

İllüzyon	Ne olur?	Vestibüler temel
“Leans” (yatma yanılsaması)	Fark edilmeden yapılan yavaş bir dönüşten sonra kanatlar düzeltilince pilot ters yöne yattığını hisseder ve gövdesini eski dönüş yönüne eğer.	Eşiğin altındaki dönme kanalları uyarmaz; düzeltme hareketi ise algılanır.
Coriolis illüzyonu	Dönüş sırasında başı eğmek aynı anda yuvarlanma, yunuslama ve sapma hissi yaratır.	İki kanal düzleminin aynı anda uyarılması (çapraz bağlantı).
Ölüm spirali ve ölüm burgusu	Uzun süren dönüş ya da burgu bitince ters yöne dönülüyormuş gibi hissedilir; düzeltmeye çalışan pilot eski dönüşe geri girer ve irtifa kaybeder.	Kupulanın sabit dönmeye uyumu ve durunca ters sapması.
Somatogravik illüzyon	Kalkışta hızlanma burnun kalktığı, yavaşlama burnun düştüğü hissini verir.	Otolitler doğrusal ivmeyi yer çekimi yönündeki eğimden ayıramaz.
Ters dönme illüzyonu	Dik tırmanıştan ani düz uçuşa geçişte ters uçuluyormuş gibi hissedilir; pilot burnu aşağı verir.	Otolit uyarısı

Uzun uçuşlardan sonra yere inen yolcuda haftalarca süren sallanma hissi mal de débarquement sendromudur.⁸ Mal de débarquement → · Hareket sırasında mı, sonrasında mı? →

Dalışa ve uçuşa dönüş

Dalıştan sonra uçuş: tek bir dekompresyonsuz dalıştan sonra en az 12 saat, gün içinde birden çok dalıştan ya da art arda günlerde dalıştan sonra en az 18 saat, dekompresyonlu dalıştan sonra 18 saatten belirgin uzun yüzey aralığı önerilir.⁷
İç kulak barotravmasından sonra: hasar iyileşip kulak yeterince eşitleyebilene kadar dalış yapılmaz; karar dalış hekimliği deneyimi olan bir hekim ve KBB ile verilir. Eşitleyememek dalışa engeldir.⁴
İç kulak dekompresyon hastalığından sonra: derlemede hastaların %63’ü dalışa döndü. Sağdan sola şant bulunan dalgıçta şantın kapatılması ya da daha korumacı dalış profilleri tartışılır.^1,2
Vestibüler hastalığı olan dalgıç: su altında ani bir vertigo atağı yönelim kaybına, paniğe ve hızlı çıkışa yol açabilir. Atakları süren Ménière hastalığı, kompanze olmamış vestibüler kayıp ya da basınçla tetiklenen üçüncü pencere yakınmaları dalış kararını etkiler; karar bireysel verilir.^3,9 Üçüncü pencere sendromları →

Sınırlar

İç kulak barotravması ve dekompresyon hastalığı üzerine kanıt neredeyse tümüyle geriye dönük olgu serilerinden gelir; derlemedeki birçok olguda derinlik, süre ve muayene bulguları eksikti. Oranlar bu yüzden kaba bir yol göstericidir. Dalış sonrası her vertigo bir dalış hekimliği acili olarak ele alınmalıdır; Türkiye’de basınç odası bulunan merkezlere ulaşım için yerel acil sağlık hizmetleri ve dalış örgütleri yol gösterir.¹

Diving, flying and pressure

PeripheralUrgent distinctionInteractive differentialLast reviewed: October 2026

The ear is the body’s most sensitive detector of pressure change. Vertigo in a diver or a pilot is usually harmless and brief; but the same complaint can be the first sign of inner ear decompression sickness, which needs prompt recompression, or of inner ear barotrauma, which must on the contrary be kept away from pressure change. Separating the two sets the direction of treatment.

At a glance

In the first 10 metres under water the pressure doubles and the gas volume in the ear halves; the largest relative change is nearest the surface.
Alternobaric vertigo arises from a pressure difference between the two middle ears, usually on ascent, and settles within seconds to minutes. About a quarter of divers report having had it at least once.³
Inner ear decompression sickness is mainly vestibular (vertigo 92%), usually begins after surfacing, and about 70% of cases have a right-to-left shunt. Its treatment is recompression.¹
Inner ear barotrauma is mainly cochlear (hearing loss 83%), is linked to difficulty equalising and occurs in shallow dives too. Recompression is contraindicated.^1,4
In pilots, spatial disorientation causes 5–10% of general aviation accidents, 90% of which are fatal; most of the causes are vestibular illusions.⁶

Pressure and the ear

At sea level the air above us exerts 1 atmosphere (atm); in water each 10 metres adds another 1 atm. By Boyle’s law, the volume of a closed gas space is inversely proportional to pressure. The middle ear is such a closed gas space, connected to the outside only through the Eustachian tube. When an ear cannot equalise through the tube, the eardrum, the oval and round windows and the inner ear fluids are strained.

Figure 1 · Depth, pressure and gas volume in the ear

Loading the figure…

Gas volume is calculated with Boyle’s law (without equalisation). The change in the first 10 metres is far larger than between 30 and 40 metres, which is why barotrauma occurs in shallow water and even in pools. An aircraft cabin is kept at a pressure equal to at most about 2,400 m altitude (8,000 ft, about 0.75 atm): a difference equal to only 2.5 m of water, yet enough for a blocked Eustachian tube on descent.

Five conditions

Condition	When?	Mechanism and symptoms	What to do
Middle ear barotrauma	Mostly on descent	Negative pressure in a middle ear that cannot equalise: pain, fullness, conductive loss; haemorrhage or perforation of the drum. Vertigo is usually mild.^3,5	End the dive; no diving until healed and able to equalise.⁴
Alternobaric vertigo	More often on ascent; also on descent	Pressure changing at different rates in the two middle ears; brief, strong vertigo, nystagmus, sometimes nausea. Settles within seconds to minutes. Upper respiratory infection and difficulty equalising raise the risk; more common in women.^3,5	Slow or stop the ascent. An uncontrolled panic ascent is the real danger. If it lasts more than a few minutes, consider a more serious injury.³
Caloric vertigo	When the drum ruptures	Cold water entering the middle ear through a perforation is a one-sided caloric stimulus: sudden, severe vertigo.³	A safe ascent; ENT assessment.
Inner ear barotrauma	Descent, ascent or after; shallow dives too	Rupture of inner ear membranes with forceful Valsalva or failed equalisation (including perilymph fistula): hearing loss, tinnitus; vertigo in about half.¹	Rest, head up, avoid straining and Valsalva, ENT assessment; surgical repair if needed. Recompression is contraindicated.⁴ Perilymph fistula →
Inner ear decompression sickness	Mostly after surfacing (median 20 min)	Dissolved nitrogen forming bubbles; paradoxical gas embolism through a right-to-left shunt is proposed. Mainly vestibular; right ear in 80% of cases.^2,1	100% oxygen and urgent recompression (hyperbaric oxygen). Then evaluation for a patent foramen ovale.^1,2

Barotrauma or decompression sickness?

Both can present after a dive with sudden vertigo and hearing loss, yet their treatments are opposite. A 2021 systematic review compared 397 cases of inner ear decompression sickness with 183 of inner ear barotrauma. The tool below uses that review’s proportions: choose when symptoms began and which findings are present, and see how each finding shifts the balance between the two diagnoses.¹

Figure 2 · The evidence balance: inner ear barotrauma ↔ inner ear decompression sickness

Loading the tool…

Each finding’s likelihood ratio is the ratio of its frequency in the two groups of the review. The starting probability is set equal (50%) and findings are assumed independent (naive Bayes); in reality findings are correlated, and the review’s data come mostly from retrospective case series. This is a teaching tool, not a diagnostic one: decisions about post-dive vertigo are made with a diving physician, and when in doubt one acts as for decompression sickness.

In the clinic

In the review, the mean time to treatment was 189 hours for barotrauma and 6.6 hours for decompression sickness; full recovery at follow-up was 33% and 61% respectively. Because a right-to-left shunt is common after decompression sickness, a patent foramen ovale is sought by echocardiography.¹

The same balance for other pairs: Ménière’s ↔ vestibular migraine, stroke ↔ peripheral in the acute vestibular syndrome →

In flight

Alternobaric vertigo and barotrauma

The same physics applies in flight. In pilots, alternobaric vertigo nearly always occurs when the ears are hard to clear, often during an upper respiratory infection, and it can coincide with critical phases of flight. In a survey of commercial pilots, 94% of ear, nose and throat barotrauma episodes began on descent. The authors recommend that a cold be accepted as a valid reason to stand down from flying.⁵

Spatial disorientation: vestibular illusions

In cloud or at night, when visual reference is lost, the brain relies on the inner ear alone for orientation. The canals adapt to sustained rotation and cannot tell gravity from linear acceleration, producing misleading but highly convincing sensations of motion.⁶

Illusion	What happens	Vestibular basis
The leans	After a slow, unnoticed turn, levelling the wings makes the pilot feel banked the other way, and they lean back towards the original turn.	Sub-threshold rotation does not stimulate the canals; the correction does.
Coriolis illusion	Tilting the head during a turn creates simultaneous sensations of roll, pitch and yaw.	Two canal planes stimulated at once (cross-coupling).
Graveyard spiral and spin	When a prolonged turn or spin stops, rotation is felt in the opposite direction; correcting for it, the pilot re-enters the original turn and loses altitude.	Cupula adaptation to sustained rotation and its reverse deflection on stopping.
Somatogravic illusion	Acceleration on take-off feels like nose-up pitch; deceleration like nose-down.	The otoliths cannot tell linear acceleration from tilt relative to gravity.
Inversion illusion	An abrupt change from a steep climb to level flight feels like flying inverted; the pilot pushes the nose down.	Otolith stimulation

In a passenger who has rocking that persists for weeks after a long flight, the diagnosis is mal de débarquement syndrome.⁸ Mal de débarquement → · During motion or after it? →

Returning to diving and flying

Flying after diving: a surface interval of at least 12 hours after a single no-decompression dive, at least 18 hours after multiple dives per day or on consecutive days, and substantially longer than 18 hours after decompression dives is recommended.⁷
After inner ear barotrauma: no diving until the injury has healed and the ear equalises adequately; the decision is made by a physician experienced in diving medicine together with ENT. Inability to equalise is disqualifying.⁴
After inner ear decompression sickness: 63% of patients in the review returned to diving. In a diver with a right-to-left shunt, closure of the shunt or more conservative dive profiles are discussed.^1,2
Divers with a vestibular disorder: a sudden vertigo attack under water can cause disorientation, panic and a rapid ascent. Active Ménière’s disease, uncompensated vestibular loss or pressure-induced third-window symptoms bear on the decision to dive, which is made individually.^3,9 Third window syndromes →

Limits

Evidence on inner ear barotrauma and decompression sickness comes almost entirely from retrospective case series; depth, duration and examination findings were missing for many cases in the review. The proportions are therefore a rough guide. Any post-dive vertigo should be handled as a diving medicine emergency; local emergency services and diving organisations can direct patients to centres with recompression chambers.¹