Semisirküler kanallar

PeriferikSantral bağlantı: vestibüler nükleuslarSon gözden geçirme: Ekim 2026

Her iç kulakta, başın açısal hareketini üç boyutta algılayan üç halka. Baş döndüğünde kanal içindeki endolenf eylemsizlik nedeniyle geride kalır, kupulayı saptırır ve tüylü hücreler bu sapmayı sinir sinyaline çevirir.

Kanalları üç boyutlu inceleyin: 3B labirent modeli →

Klinik özet

Her tarafta üç kanal vardır: lateral (horizontal), anterior (süperior) ve posterior. İki taraftaki kanallar üç eş düzlemli çift oluşturur: iki lateral kanal, LARP (sol anterior–sağ posterior) ve RALP (sağ anterior–sol posterior).^1,2
Bir çiftte bir kanal uyarılırken eşi inhibe olur; beyin sapı iki taraf arasındaki farkı okur.²
Uyarılan kanal, gözü kendi düzleminde döndürür (Ewald'ın birinci yasası). Nistagmusun düzlemi bu yüzden hangi kanalın etkilendiğini gösterir.^2,5
vHIT altı kanalı ayrı ayrı, kalorik test yalnızca lateral kanalı değerlendirir; pozisyonel testler BPPV'de etkilenen kanalı bulur.^9,10

Anatomi

Kanallar temporal kemiğin petröz bölümündeki kemik labirentin içinde yer alan zar labirentin parçasıdır ve endolenfle doludur. Her kanalın bir ucunda genişlemiş bir bölüm, ampulla bulunur. Anterior ve posterior kanalların ampulla taşımayan uçları birleşerek ortak bir kol (krus kommune) oluşturur; böylece üç kanal utriküle beş açıklıkla bağlanır.²

Lateral kanalın ampullası ön uçta, anterior kanalınki ön-üst uçta, posterior kanalınki ise alt-arka uçtadır. Posterior kanal, dik ve sırtüstü pozisyonlarda iç kulağın yerçekimi yönündeki en alçak bölümüdür; bu yüzden utrikülden kopan otokonyalar en sık posterior kanala düşer ve posterior kanal BPPV'si en sık tiptir.¹⁰

Kanal düzlemleri ve eşleşmeler

BT ile yapılan üç boyutlu ölçümlerde aynı taraftaki kanallar arasındaki açılar 90°'ye oldukça yakındır: anterior–posterior 94,0 ± 4,0°, anterior–lateral 90,6 ± 6,2°, lateral–posterior 90,4 ± 4,9°. Lateral kanal düzlemi, başın Reid düzlemine (infraorbital kenar ile dış kulak yolunu birleştiren düzlem) göre önü yukarıda yaklaşık 20° eğiktir. Karşı taraftaki eş kanallar tam olarak aynı düzlemde değildir, ancak aradaki açı küçük olduğu için klinikte eş düzlemli kabul edilir.¹

Şekil 1 · Kanal düzlemleri, üstten görünüm

Şematik. Lateral kanallar bu görünümde yatay düzleme yakındır (önü yaklaşık 20° yukarıda). LARP düzlemini test etmek için baş sağa, RALP için sola yaklaşık 45° çevrilir; bu durumda ilgili düzlem sagital düzleme oturur ve baş burun aşağı ya da yukarı hareket ettirilir.

Eş düzlemli çift	Uyaran baş hareketi (örnek)	Klinik test
Sol lateral – sağ lateral	Yatay düzlemde dönüş; sağa dönüş sağ lateral kanalı uyarır	vHIT lateral, kalorik test, supine roll testi
Sol anterior – sağ posterior (LARP)	Baş sağa 45° çevrili iken burun aşağı: sol anterior; burun yukarı: sağ posterior	vHIT LARP, Dix-Hallpike (sağ)
Sağ anterior – sol posterior (RALP)	Baş sola 45° çevrili iken burun aşağı: sağ anterior; burun yukarı: sol posterior	vHIT RALP, Dix-Hallpike (sol)

Ampulla ve kupula

Ampullanın tabanında kanalın eksenine dik uzanan bir sırt, krista ampullaris bulunur. Kristadaki tüylü hücrelerin stereosilyaları ve kinosilyumu, ampullanın tavanına kadar uzanan jelatinöz bir perde olan kupulanın içine gömülüdür. Kupula ampullayı tamamen kapatır; endolenf kanal boyunca aktığında kupula bir zar gibi esner ve tüylü hücreleri büker.^2,4

Kupulanın yoğunluğu endolenfinkine çok yakındır; bu nedenle normalde yerçekimine duyarsızdır ve yalnızca açısal ivmeye yanıt verir. Kupulaya otokonya yapıştığında (kupulolitiazis) kupula ağırlaşır ve başın konumuna göre sürekli saptığı için pozisyonel nistagmus uzun sürer.^4,10

Tüylü hücreler stereosilyalar kinosilyuma doğru büküldüğünde depolarize olur (uyarılır), ters yönde büküldüğünde hiperpolarize olur (inhibe olur). Bir kristadaki bütün tüylü hücreler aynı yöne bakar; bu yüzden her kanalın bir uyarıcı ve bir inhibitör akım yönü vardır.²

Ewald yasaları

Şekil 2 · Uyarıcı akım yönü

Şematik; ampulla solda, kanalın geri kalanı sağdadır. Kinosilyumların yönü lateral kanalda utriküle, dikey kanallarda kanala doğrudur.

Birinci yasa: Nistagmus, uyarılan kanalın düzleminde ve endolenf akımının yönüyle ilişkili olarak ortaya çıkar. BPPV'de nistagmusun yönünden etkilenen kanalın bulunması bu ilkeye dayanır.^5,2
İkinci yasa: Lateral kanalda ampullopetal, dikey kanallarda ampullofugal akım daha güçlü bir yanıt doğurur. Bunun nedeni, afferent ateşlemesinin uyarılınca geniş bir aralıkta artabilmesi, inhibe olunca ise sıfırın altına inememesidir.^5,3

Lateral kanal BPPV'sinde iki yönlü yatış testinde nistagmusun daha güçlü olduğu taraf bu yüzden etkilenen tarafı gösterir: geotropik tipte güçlü yanıt etkilenen tarafa yatışta, apojeotropik tipte sağlam tarafa yatışta görülür.¹⁰

Biyomekanik

Kanal–kupula sistemi aşırı sönümlü bir burulma sarkacı gibi davranır. Endolenfin viskozitesi ve kanalın dar lümeni nedeniyle, günlük baş hareketlerinin büyük bölümünü kapsayan orta frekanslarda kupula sapması başın açısal ivmesiyle değil, açısal hızıyla orantılıdır. Kanallar bu yüzden beyne baş hızı sinyali gönderir.^4,3

Sabit hızlı bir dönüş sürdüğünde kupula elastik geri dönüşüyle birkaç saniye içinde orta konuma döner; insanda bu zaman sabiti yaklaşık 4 saniye olarak hesaplanmıştır.⁶ Dönme hissinin ve nistagmusun bundan daha uzun sürmesi beyin sapındaki velocity storage mekanizmasından kaynaklanır (bkz. vestibülo-oküler refleks). Dönüş aniden durduğunda kupula ters yöne saparak rotasyon sonrası nistagmusa yol açar.²

Klinik değerlendirme ve hastalıklar

Durum	Kanal düzeyinde ne olur	Tanıda öne çıkan
BPPV, kanalolitiazis	Serbest otokonya baş pozisyonuyla kanal içinde yer değiştirir, endolenf akımı kupulayı saptırır	Latanslı, kısa süreli, etkilenen kanalın düzleminde pozisyonel nistagmus¹⁰
BPPV, kupulolitiazis	Kupulaya yapışık otokonya kupulayı ağırlaştırır	Latanssız ya da kısa latanslı, pozisyon sürdükçe devam eden nistagmus¹⁰
Vestibüler nörit	Süperior bölüm tutulumunda lateral ve anterior kanallar, inferior bölüm tutulumunda posterior kanal etkilenir	vHIT'te ilgili kanallarda düşük kazanç ve düzeltici sakkadlar^7,8
Süperior kanal dehisansı	Kanal üzerindeki kemik incelir ya da kaybolur; "üçüncü pencere" ses ve basıncın kanalda akım oluşturmasına izin verir	Ses ya da basınçla tetiklenen vertigo ve süperior kanal düzleminde nistagmus, otofoni, düşük VEMP eşikleri, ince kesit BT^11,12

Kanala özgü testler: vHIT altı kanalın her birini ayrı ölçer; kalorik test yalnızca lateral kanala ulaşır ve çok düşük frekanslı bir uyarandır; Dix-Hallpike testi posterior (ve daha az ölçüde anterior) kanalı, supine roll testi lateral kanalı yerçekimi düzlemine getirir.^9,10

Simülasyonda deneBPPV simülatörüPartiküllerin her kanalda baş pozisyonuyla nasıl hareket ettiğini ve oluşan nistagmusu izleyin.

Simülatörü aç

Semicircular canals

PeripheralCentral link: vestibular nucleiLast reviewed: October 2026

Three rings in each inner ear that sense angular head motion in three dimensions. When the head turns, the endolymph lags behind by inertia, deflects the cupula, and the hair cells turn that deflection into a nerve signal.

Explore the canals in 3D: the 3D labyrinth model →

Clinical summary

Each side has three canals: lateral (horizontal), anterior (superior) and posterior. Across the two sides they form three coplanar pairs: the two lateral canals, LARP (left anterior–right posterior) and RALP (right anterior–left posterior).^1,2
When one canal of a pair is excited its partner is inhibited; the brainstem reads the difference between the two sides.²
An excited canal rotates the eyes in its own plane (Ewald's first law), so the plane of the nystagmus points to the affected canal.^2,5
vHIT tests all six canals separately, the caloric test only the lateral canal; positional tests find the affected canal in BPPV.^9,10

Anatomy

The canals are part of the membranous labyrinth inside the bony labyrinth of the petrous temporal bone and are filled with endolymph. Each canal has a widened end, the ampulla. The non-ampullated ends of the anterior and posterior canals join in a common crus, so the three canals open into the utricle through five openings.²

The lateral canal ampulla lies at the front end, the anterior canal ampulla at the front-upper end and the posterior canal ampulla at the lower-back end. In the upright and supine positions the posterior canal is the most gravity-dependent part of the inner ear, which is why otoconia dislodged from the utricle fall most often into the posterior canal and posterior canal BPPV is the most common type.¹⁰

Canal planes and pairs

Three-dimensional CT measurements show that the angles between canals on the same side are close to 90°: anterior–posterior 94.0 ± 4.0°, anterior–lateral 90.6 ± 6.2°, lateral–posterior 90.4 ± 4.9°. The lateral canal plane is tilted about 20° nose-up relative to Reid's plane (the plane through the infraorbital rim and external auditory canal). Paired canals of the two sides are not exactly coplanar, but the angle between them is small enough to treat them as coplanar in practice.¹

Figure 1 · Canal planes, viewed from above

Schematic. In this view the lateral canals lie close to the horizontal plane (front tilted up by about 20°). To test the LARP plane the head is turned about 45° to the right, for RALP to the left; the plane then lines up with the sagittal plane and the head is moved nose down or nose up.

Coplanar pair	Exciting head movement (example)	Clinical test
Left lateral – right lateral	Rotation in the horizontal plane; turning right excites the right lateral canal	Lateral vHIT, caloric test, supine roll test
Left anterior – right posterior (LARP)	With the head turned 45° right: nose down excites the left anterior, nose up the right posterior	LARP vHIT, Dix-Hallpike (right)
Right anterior – left posterior (RALP)	With the head turned 45° left: nose down excites the right anterior, nose up the left posterior	RALP vHIT, Dix-Hallpike (left)

Ampulla and cupula

The floor of the ampulla carries a ridge across the canal axis, the crista ampullaris. The stereocilia and kinocilium of its hair cells are embedded in the cupula, a gelatinous partition that reaches the roof of the ampulla. The cupula seals the ampulla; when endolymph flows along the canal the cupula bulges like a membrane and bends the hair cells.^2,4

The cupula has almost the same density as endolymph, so it is normally insensitive to gravity and responds only to angular acceleration. When otoconia stick to it (cupulolithiasis) the cupula becomes heavy and stays deflected according to head position, so positional nystagmus lasts long.^4,10

Hair cells depolarize (are excited) when the stereocilia bend toward the kinocilium and hyperpolarize (are inhibited) when they bend away. All hair cells on one crista face the same way, so each canal has one excitatory and one inhibitory flow direction.²

Ewald's laws

Figure 2 · Excitatory flow direction

Schematic; ampulla on the left, the rest of the canal on the right. Kinocilia face the utricle in the lateral canal and the canal in the vertical canals.

First law: Nystagmus occurs in the plane of the excited canal and in relation to the direction of endolymph flow. Identifying the affected canal from the direction of nystagmus in BPPV rests on this principle.^5,2
Second law: Ampullopetal flow in the lateral canal and ampullofugal flow in the vertical canals produce the stronger response, because afferent firing can rise over a wide range when excited but cannot fall below zero when inhibited.^5,3

This is why, in lateral canal BPPV, the side with the stronger nystagmus on the roll test identifies the affected ear: in the geotropic type the stronger response comes when lying on the affected side, in the apogeotropic type when lying on the healthy side.¹⁰

Biomechanics

The canal–cupula system behaves like an overdamped torsion pendulum. Because of endolymph viscosity and the narrow canal lumen, at the mid frequencies that cover most everyday head movements cupular deflection is proportional to angular head velocity rather than acceleration. The canals therefore send the brain a head-velocity signal.^4,3

During constant-velocity rotation the cupula returns to its resting position within a few seconds by its own elasticity; in humans this time constant has been estimated at about 4 seconds.⁶ Rotation sensation and nystagmus last longer because of velocity storage in the brainstem (see vestibulo-ocular reflex). When rotation stops abruptly the cupula deflects the other way, producing post-rotatory nystagmus.²

Clinical testing and disorders

Condition	What happens at the canal	Key diagnostic feature
BPPV, canalolithiasis	Free otoconia move within the canal with head position; endolymph flow deflects the cupula	Positional nystagmus with latency and short duration, in the plane of the affected canal¹⁰
BPPV, cupulolithiasis	Otoconia stuck to the cupula make it heavy	Nystagmus with no or short latency that persists while the position is held¹⁰
Vestibular neuritis	Superior division: lateral and anterior canals; inferior division: posterior canal	Low vHIT gain and corrective saccades in the affected canals^7,8
Superior canal dehiscence	The bone over the canal is thin or absent; a "third window" lets sound and pressure drive flow in the canal	Sound- or pressure-induced vertigo and nystagmus in the superior canal plane, autophony, low VEMP thresholds, thin-section CT^11,12

Canal-specific testing: vHIT measures each of the six canals; the caloric test reaches only the lateral canal and is a very low-frequency stimulus; the Dix-Hallpike test brings the posterior (and less so the anterior) canal, and the supine roll test the lateral canal, into the plane of gravity.^9,10

Try it in the simulatorBPPV simulatorWatch how particles move in each canal with head position and the nystagmus they produce.

Open the simulator