Vestibüler nörit

Akut vestibüler sendromBárány kriterleri 2022Simülasyon · kriter denetleyicisiSon gözden geçirme: Ekim 2026

Bir sabah başlayan, günlerce süren şiddetli vertigo; işitme normal, nörolojik muayene normal, gözlerde tek yöne vuran nistagmus. Bárány Derneği bu tabloyu “akut unilateral vestibülopati” (AUVP) olarak adlandırır; vestibüler nörit eş anlamlıdır. Tanı bir dışlama tanısıdır: aynı tabloyu veren beyin sapı ve serebellum inmeleri her zaman akılda tutulmalıdır.1

Bir bakışta
  • Yıllık sıklık 100.000’de 3,5–15,5; baş dönmesi kliniklerinde altıncı, periferik vestibüler bozukluklar arasında üçüncü en sık tanı. Cinsiyet farkı yoktur.1
  • En olası neden vestibüler gangliyonda gizli kalan herpes simpleks virüs tip 1’in yeniden etkinleşmesidir; kesin bir test yoktur.1,13
  • Çoğunlukla süperior bölüm tutulur (lateral ve anterior kanal, utrikül): yatay–torsiyonel, hafif yukarı bileşenli nistagmus. İnferior bölüm tutulumu nadirdir ve kalorik ile lateral kanal vHIT’i normal bırakır.1,9
  • Steroid periferik işlevin geri dönüşünü artırabilir, ama belirtilere etkisi belirsizdir. Erken vestibüler rehabilitasyonun yararı en tutarlı gösterilen tedavidir.4,5,6,7
  • Uzun dönemde yakınmaları sürdüren, vestibüler testlerden çok görsel bağımlılık, kaygı ve uyarılmışlık düzeyidir.8

Tanı kriterleri

Bárány kriterleri 2015–2021 arasında geliştirildi ve 2022’de yayımlandı. Dört kategori tanımlar: AUVP, gelişmekte olan AUVP (henüz 24 saat dolmamış), olası AUVP (VOR kaybı belgelenmemiş) ve geçirilmiş AUVP (akut dönemden sonra görülen hasta).1

Akut unilateral vestibülopati

  1. Akut ya da subakut başlangıçlı, orta–ağır şiddette, en az 24 saat süren sürekli vertigo ya da baş dönmesi (akut vestibüler sendrom)
  2. Spontan periferik vestibüler nistagmus: tutulan kanal afferentlerine uygun düzlemde (genellikle yatay–torsiyonel), yönü sabit ve fiksasyon kalkınca artan
  3. Spontan nistagmusun hızlı fazının karşı tarafında VOR işlevinde azalmanın kesin kanıtı
  4. Akut santral nörolojik belirti ya da işitme kaybı, tinnitus, kulak ağrısı gibi akut işitsel ya da otolojik belirti yok
  5. Akut santral nörolojik bulgu yok (özellikle belirgin skew sapması ve gaze-evoked nistagmus yok) ve akut işitsel ya da otolojik bulgu yok
  6. Başka bir hastalıkla daha iyi açıklanmıyor

Diğer kategoriler

  • Gelişmekte olan AUVP: belirtiler 3 saatten uzun ama henüz 24 saatten kısa; B–F aynı.
  • Olası AUVP: AUVP ile aynı, ancak unilateral VOR kaybı açıkça görülmemiş ya da belgelenmemiş.
  • Geçirilmiş AUVP: en az 24 saat süren ve giderek azalan akut vertigo öyküsü, eşlik eden işitsel ya da santral belirti ve bulgu öyküsü yok, unilateral VOR kaybının kesin kanıtı var.

Strupp ve ark. 2022’den Türkçeye uyarlanmıştır (CC BY-NC 4.0; değişiklik: çeviri ve kısaltma). Kriter notlarının tamamı için özgün belgeye bakınız.1

Özgün kriter belgesi (açık erişim): Strupp ve ark. 2022 ↗ · Bárány Derneği: tüm ICVD kriter belgeleri ↗

Kriter denetleyicisi

Soruları hastanızın öyküsüne ve muayenesine göre yanıtlayın. Denetleyici dört kategoriyi ayırır; her sorunun notu Bárány belgesindeki açıklamaları özetler.

Denetleyici yükleniyor…

Simülasyon: hangi bölüm, hangi bulgu?

Sinirin hangi bölümünün tutulduğu, nistagmusun yönünü ve hangi testin bozulacağını belirler. Tutulan bölümü ve tarafı değiştirin; hastaya sağa ve sola baktırın; Frenzel gözlüğünü çıkarıp fiksasyonun nistagmusu nasıl bastırdığını görün. Hastalık günü kaydırıcısıyla statik ve dinamik kompanzasyonu izleyin.

Simülasyon yükleniyor…

Kliniğe yansıması

İnferior bölüm nöritinde nistagmus downbeat ve torsiyoneldir; kalorik test ve lateral kanal vHIT’i normaldir. Bu yüzden tablo sıklıkla santral sanılır. Tanı için posterior kanal vHIT’i ve cVEMP gerekir.1

Klinik tablo ve muayene

  • Başlangıç: akut ya da daha seyrek subakut, dönme ya da dönme dışı vertigo; dengesizlik, bulantı–kusma ve osilopsi. Hastaların %25’e varan kısmında başlangıçtan önceki iki günde saatler süren bir öncü atak olur.1
  • Nistagmus: yönü sabit; hızlı fazın yönüne bakışla artar, ters yöne bakışla azalır (Alexander yasası); fiksasyonla azalır, Frenzel gözlüğüyle artar. Fiksasyonla azalmayan yatay–torsiyonel nistagmus periferik kabul edilmemelidir; ama bazı santral nistagmuslar da fiksasyonla azalabilir.1
  • Head impulse testi: lezyon tarafına savurmada düzeltme sakkadı. Yatak başı testin duyarlılığı sınırlıdır; vHIT covert sakkadları da yakalar.1,10
  • Skew ve göz torsiyonu: hastaların yaklaşık %20’sinde 3°’den küçük bir skew görülebilir (utrikülo-oküler yolların tutulumu); belirgin skew (>3,3°) santral lezyonu düşündürür.1
  • Postür: lezyon tarafına sapma ve düşme eğilimi; yürüyüş genellikle desteksiz mümkündür. Desteksiz duramayan hastada santral neden düşünülmelidir.1,2
  • İşitme: normaldir. Yeni işitme kaybı, tinnitus ya da kulak ağrısı AUVP ile uyumlu değildir ve labirentit, herpes zoster otikus ya da AICA inmesini düşündürür.1,3

Tanısal inceleme

İncelemeNe gösterirYeri
vHIT (altı kanal)Tutulan kanallarda düşük kazanç ve düzeltme sakkadları. Tutulan bölümü ayırır: süperior bölümde lateral ve anterior, inferior bölümde posterior kanal.1,10Acil serviste bile uygulanabilen nicel test
Kalorik testLateral kanalda >%25 yan farkı. İnferior bölüm tutulumunda normaldir. vHIT normalse kaloriğe başvurulabilir.1Düşük frekans; vHIT’i tamamlar
cVEMP ve oVEMPoVEMP süperior bölümü (utrikül), cVEMP inferior bölümü (sakkül) yansıtır; tanıda vHIT ve kaloriğe göre daha az önemlidir ama bölüm ayırımına yardım eder.1VEMP sayfası
Odyometri ve otoskopiİşitme yakınması ya da bulgusu varsa yapılmalıdır; AUVP’de işitme normaldir.1Odyoloji sayfası
GörüntülemeTipik periferik bulgularla rutin gerekmez. Santral kuşkuda MR; difüzyon ağırlıklı MR küçük beyin sapı ya da serebellum infarktlarında ilk 24 saatte hastaların %16’ya varan kısmında normal olabilir.1Santral kuşkuda
Simülatörde deneyinvHIT: üst ve inferior bölüm nöritiAltı kanalın kazancını ve düzeltme sakkadlarını 3B hastada inceleyin.
Simülatörü açın

Ayırıcı tanı

En önemli ayırım akut santral vestibüler sendromdur. Öykü (özellikle ABCD² skoru ve vasküler risk) ile HINTS ve HINTS+ birlikte kullanıldığında ayırım güçlenir: deneyimli nörologların elinde duyarlılık %96,7, özgüllük %94,8 bildirilmiştir; KBB servisinde çalışan hekimlerde özgüllük %44’e düşmüştür.1,2,3

TanıNöritten ayıran
Beyin sapı ya da serebellum inmesiSpontan nistagmus varken normal head impulse testi, yön değiştiren bakış nistagmusu, belirgin skew sapması; desteksiz duramama; yeni işitme kaybı (AICA). HINTS sayfası.1,2,3
Vestibüler migrenBenzer süre ve spontan nistagmus olabilir; migren öyküsü, tekrarlayan ataklar, atakta migren özellikleri. Vestibüler migren.16
Ménière hastalığının ilk atağı, labirentit, herpes zoster otikusİşitme kaybı, tinnitus, kulak ağrısı, veziküller ya da fasiyal paralizi. Ménière hastalığı.1,17
Lateral kanal kupulolitiazisiPozisyonel nistagmus; baş pozisyonuyla yön ve şiddet değişir, VOR kaybı yoktur.15

Tedavi ve kanıt

Kanıt türü:Sistematik derlemeRandomize çalışmaKriter ya da kılavuzGözlemselUzman görüşü
YaklaşımKanıtNe biliyoruz
Kortikosteroid (metilprednizolon)Strupp 2004 · 141 hastaBelirtilerin ilk 3 gününde başlanan metilprednizolon, 12 ayda kalorik işlevdeki ortalama düzelmeyi plaseboya göre artırdı (%62’ye karşı %40). Valasiklovir tek başına etkisizdi ve steroide katkı sağlamadı.4
Kortikosteroid: kanıtın bütünüŞemsiye derleme 2023 · düşük kesinlikİki yüksek nitelikli derleme (12 çalışma, 660 hasta): tam kalorik iyileşme steroidle daha sık (risk oranı 2,81), ama kanıt düşük kesinlikte; baş dönmesi engelliliğine etkisi belirsiz. Yazarlar acil serviste steroid kullanımını destekleyen kanıtı sınırlı bulmuştur.5
Vestibüler rehabilitasyonCochrane 2015Unilateral periferik vestibüler işlev bozukluğunda vestibüler rehabilitasyonun güvenli ve etkili olduğuna dair orta–güçlü kanıt vardır.6
Erken rehabilitasyon ve steroidMeta-analiz 2024 · 5 RKÇ, 235 hastaSteroide erken rehabilitasyon eklenmesi 1. ay ve 12. ayda Baş Dönmesi Engellilik Envanterini anlamlı düzeltti (orta kesinlik); nesnel ölçümlerdeki etki tutarsızdı.7
Vestibüler supresan ve antiemetikBárány 2022Belirtilerin şiddetini ve süresini azaltabilir; uzun kullanım santral kompansasyonu geciktirebileceği için yalnızca akut dönemde ve kısa süreli kullanılır.1,12
Pratik yaklaşımUzman görüşüÖnce santral nedenin dışlanması (HINTS+, gerekirse görüntüleme); bulantıya kısa süreli tedavi; erken mobilizasyon ve ilk günlerden başlayan vestibüler egzersizler; steroid kararı başlangıçtan geçen süre, eşlik eden hastalıklar ve belirsiz kanıt dengelenerek bireysel verilir. Görsel bağımlılık ya da kaygı belirginse erken ele alınır.8

Seyir ve kompanzasyon

Statik kompanzasyon günler içinde gerçekleşir: iki taraftaki vestibüler nükleusların istirahat ateşlemesi santral olarak yeniden dengelenir ve spontan nistagmus söner. Dinamik kompanzasyon haftalar–aylar sürer ve eksiktir: periferik işlev geri gelmezse VOR kazancı düşük kalır; beyin, baş hareketi sırasında başlayan covert sakkadlarla bakış hatasını küçültür.1,11,12

  • Nöritten sonra aynı kulakta posterior kanal BPPV’si gelişebilir; inferior bölümün korunması ve labirentteki iltihabın otokoniyi yerinden oynatması bunu açıklar. Bir seride 104 BPPV hastasının 13’ünde nörit öyküsü vardı.1,15
  • Tekrarlama oranı %1,9 ile %10,7 arasında bildirilmiştir.1
  • Kalıcı baş dönmesi geliştiren hastaların bir bölümünde tablo PPPD’ye dönüşür; görsel bağımlılık, kaygı ve uyarılmışlık düzeyi uzun dönem yakınmaları kalorik kayıptan daha iyi öngörür.8,14
Kliniğe yansıması

“Testi düzelmeyen ama kendini iyi hisseden” ile “testi düzelen ama yakınması süren” hasta aynı hastalığın iki ucudur. Kontrol muayenesinde yalnız vHIT’e değil, görsel bağımlılığa ve kaygıya da bakın.8

Kompanzasyon simülasyonu: nükleus tonusu, sakkad stratejisi, rehabilitasyonun etkisi →

Güncel literatürden

  • 2024 · Frontiers in Neurology · meta-analizErken rehabilitasyon steroide üstün mü?Beş randomize çalışmada steroide erken vestibüler rehabilitasyon eklemek baş dönmesi engelliliğini 1. ve 12. ayda azalttı; kalorik ve postürografi sonuçları tutarsızdı.7
  • 2023 · Academic Emergency Medicine · şemsiye derlemeAcil serviste steroidSteroid tam kalorik iyileşmeyi artırabilir, ama hastanın yakınmalarına etkisi belirsiz; kanıt düşük kesinlikte.5
  • 2022 · Journal of Vestibular Research · Bárány kriterleriDört kategorili AUVP tanımı“Gelişmekte olan AUVP” kategorisi, 24 saat dolmadan santral ayırımı yapmayı ve erken tedaviyi kolaylaştırmak için tanımlandı.1
  • 2017 · Annals of Clinical and Translational Neurology · prospektifİyileşmeyi ne belirler?Akut dönemdeki uyarılmışlık ve görsel bağımlılık 10. haftadaki engelliliği öngördü; kalorik kayıp öngörmedi.8

Açık sorular

  1. Steroid gerçekten hastanın yakınmalarını değiştiriyor mu, yoksa yalnız kalorik yanıtı mı? Yeterli güçte, belirti odaklı bir çalışma hâlâ yok.5
  2. HSV-1 dışındaki nedenler (vasküler, otoimmün) ne kadar katkı sağlıyor ve tedavi seçimini değiştirmeli mi?1,13
  3. Akut dönemde hangi hastalarda görsel bağımlılık ve kaygıya yönelik erken müdahale PPPD’yi önler?8,14
  4. vHIT ve kalorik için evrensel eşikler belirlenebilir mi? Kriter belgesi bu konuda henüz bir uzlaşı olmadığını vurguluyor.1,18

Kaynaklar

  1. Strupp M, Bisdorff A, Furman J, et al. Acute unilateral vestibulopathy/vestibular neuritis: diagnostic criteria. Consensus document of the committee for the classification of vestibular disorders of the Bárány Society. J Vestib Res. 2022;32(5):389–406. doi:10.3233/VES-220201
  2. Kattah JC, Talkad AV, Wang DZ, Hsieh YH, Newman-Toker DE. HINTS to diagnose stroke in the acute vestibular syndrome: three-step bedside oculomotor examination more sensitive than early MRI diffusion-weighted imaging. Stroke. 2009;40(11):3504–3510. doi:10.1161/STROKEAHA.109.551234
  3. Newman-Toker DE, Kerber KA, Hsieh YH, et al. HINTS outperforms ABCD2 to screen for stroke in acute continuous vertigo and dizziness. Acad Emerg Med. 2013;20(10):986–996. doi:10.1111/acem.12223
  4. Strupp M, Zingler VC, Arbusow V, et al. Methylprednisolone, valacyclovir, or the combination for vestibular neuritis. N Engl J Med. 2004;351(4):354–361. doi:10.1056/NEJMoa033280
  5. Oliveira e Silva L, Khoujah D, Naples JG, et al. Corticosteroids for patients with vestibular neuritis: an evidence synthesis for guidelines for reasonable and appropriate care in the emergency department. Acad Emerg Med. 2023;30(5):531–540. PMID 35975654
  6. McDonnell MN, Hillier SL. Vestibular rehabilitation for unilateral peripheral vestibular dysfunction. Cochrane Database Syst Rev. 2015;1:CD005397. doi:10.1002/14651858.CD005397.pub4
  7. Agger-Nielsen HE, Grøndberg TS, Berg-Beckhoff G, Ovesen T. Early vestibular rehabilitation training of peripheral acute vestibular syndrome: a systematic review and meta-analysis. Front Neurol. 2024;15:1396891. doi:10.3389/fneur.2024.1396891
  8. Cousins S, Kaski D, Cutfield N, et al. Predictors of clinical recovery from vestibular neuritis: a prospective study. Ann Clin Transl Neurol. 2017;4(5):340–346. doi:10.1002/acn3.386
  9. Fetter M, Dichgans J. Vestibular neuritis spares the inferior division of the vestibular nerve. Brain. 1996;119(3):755–763. PubMed
  10. Halmagyi GM, Chen L, MacDougall HG, Weber KP, McGarvie LA, Curthoys IS. The video head impulse test. Front Neurol. 2017;8:258. doi:10.3389/fneur.2017.00258
  11. MacDougall HG, Curthoys IS. Plasticity during vestibular compensation: the role of saccades. Front Neurol. 2012;3:21. doi:10.3389/fneur.2012.00021
  12. Lacour M, Helmchen C, Vidal PP. Vestibular compensation: the neuro-otologist’s best friend. J Neurol. 2016;263(Suppl 1):S54–S64. doi:10.1007/s00415-015-7903-4
  13. Arbusow V, Schulz P, Strupp M, et al. Distribution of herpes simplex virus type 1 in human geniculate and vestibular ganglia: implications for vestibular neuritis. Ann Neurol. 1999;46(3):416–419. PubMed
  14. Staab JP, Eckhardt-Henn A, Horii A, et al. Diagnostic criteria for persistent postural-perceptual dizziness (PPPD): consensus document of the committee for the Classification of Vestibular Disorders of the Bárány Society. J Vestib Res. 2017;27(4):191–208. doi:10.3233/VES-170622
  15. von Brevern M, Bertholon P, Brandt T, et al. Benign paroxysmal positional vertigo: diagnostic criteria. J Vestib Res. 2015;25(3–4):105–117. doi:10.3233/VES-150553
  16. Lempert T, Olesen J, Furman J, et al. Vestibular migraine: diagnostic criteria (Update). J Vestib Res. 2022;32(1):1–6. doi:10.3233/VES-201644
  17. Lopez-Escamez JA, Carey J, Chung WH, et al. Diagnostic criteria for Menière’s disease. J Vestib Res. 2015;25(1):1–7. doi:10.3233/VES-150549
  18. Kaski D, Tarnutzer AA, Agrawal Y, et al. The International Classification of Vestibular Disorders: achievements, challenges, and future directions. J Vestib Res. 2025;35(3):105–112. doi:10.1177/09574271251313803