TedaviAPTA kılavuzu 2022 · Cochrane 2015Doz tablosu · ev programıSon gözden geçirme: Ekim 2026
Vestibüler rehabilitasyon, beynin vestibüler kayba uyum sağlamasını hızlandıran, egzersize dayalı bir tedavidir. Unilateral ya da bilateral periferik vestibüler kayıpta etkinliği en güçlü kanıtla desteklenen tedavidir ve çoğu kronik baş dönmesi tablosunda tedavinin temelidir.
Bir bakışta
Akut, alt-akut ve kronik unilateral ile bilateral periferik vestibüler kayıpta vestibüler rehabilitasyon önerilir; kılavuzda üçü de güçlü öneridir.1
Cochrane derlemesinde unilateral periferik vestibüler bozuklukta rehabilitasyonun baş dönmesini ve işlevi iyileştirdiği, bu etkinin kanıtının orta ila güçlü olduğu bildirildi.2
Tedavinin temeli bakış stabilizasyonu egzersizleridir; sakkad ya da izleme egzersizleri bakış stabilizasyonu amacıyla önerilmez.1
Vestibüler nöritten sonra rehabilitasyona ilk iki hafta içinde başlamak düşünülmelidir; vestibüler supresanlar yalnızca ilk günlerde ve kısa süre kullanılmalıdır.1,3
Gözetimli tedavi (haftalık klinik görüşmesi ve ev programı) önerilir.1
Nasıl işler
Unilateral vestibüler kayıptan sonra vestibüler nükleuslar arasındaki dinlenim aktivitesi farkı günler içinde santral olarak dengelenir (statik kompanzasyon) ve spontan nistagmus söner. Baş hareketi sırasındaki işlev ise ancak hareketle, yani beynin hata sinyaliyle karşılaşmasıyla düzelir (dinamik kompanzasyon). Rehabilitasyon bu ikinci süreci hızlandırır.3
Mekanizma
Ne olur
Egzersiz
Adaptasyon
Baş hareketi sırasında retinada görüntü kayması, VOR kazancını artıran hata sinyalidir.
Bakış stabilizasyonu (VOR ×1, VOR ×2)
Substitüsyon
Kaybolan vestibüler girdinin yerini görme, propriosepsiyon, öngörülü sakkadlar ve servikal refleksler alır.
Denge ve yürüme egzersizleri; bilateral kayıpta esas yol
Habitüasyon
Belirti yapan harekete ya da görsel uyarana tekrarlanan, kontrollü maruziyetle yanıt azalır.
Bakış stabilizasyonu (VOR ×1): sabit bir hedefe bakarken baş sağa-sola ya da yukarı-aşağı, hedef net kalacak en yüksek hızda hareket ettirilir.1
VOR ×2: hedef ve baş aynı anda zıt yönlere hareket eder; daha zordur, ilerleme aşamasında eklenir.1
Habitüasyon egzersizleri: yakınmayı hafif–orta düzeyde başlatan hareket ya da görsel ortam, yakınma geçince tekrar edilir; PPPD’de ve görsel bağımlılıkta temel yaklaşımdır.1,4
Denge ve yürüme: giderek daralan destek yüzeyi, köpük zemin, gözler kapalı ya da baş hareketiyle yürüme, engelli parkurlar ve çift görevli yürüme.1
Substitüsyon stratejileri: bilateral kayıpta görme ve propriosepsiyonu kullanmayı öğrenmek, karanlıkta ışık kullanmak, baston ve ev düzenlemeleri.1,5
Sanal gerçeklik ve geri bildirim: belirli bozuklukları hedeflemek için eklenebilir; kılavuzda orta düzey öneridir.1
Doz ve süre
Klinik uygulama kılavuzunun önerdiği dozlar; haftalık klinik görüşmesi ve ev programıyla birlikte uygulanır.1
Kanıt türü:Sistematik derlemeKılavuzUzman görüşü
Tablo
Bakış stabilizasyonu
Denge ve yürüme
Kanıt
Akut ya da alt-akut unilateral kayıp
Günde 3 kez, toplam en az 12 dakika
Düşünülebilir; belirli bir doz önerilmez
Kılavuz · zayıf
Kronik unilateral kayıp
Günde 3–5 kez, toplam en az 20 dakika, 4–6 hafta
Günde en az 20 dakika, 4–6 hafta
Kılavuz · zayıf
Bilateral kayıp
Günde 3–5 kez, toplam 20–40 dakika, yaklaşık 5–7 hafta
6–9 hafta
Kılavuz · zayıfUzman görüşü
Dozlara ilişkin öneriler zayıf kanıta dayanır; tedavinin kendisini önerme düzeyi ise güçlüdür.1
Ataklar arasında kalıcı dengesizlik ya da hareket duyarlılığı varsa tedaviye eklenir; atakları önlemez.
Bilişsel sonuçlar: Kanıt sınırlıdır. Kronik baş dönmesi olan hastalarda yapılan tek bir randomize çalışmada betahistine eklenen rehabilitasyon sayı dizisi, görev değiştirme ve P300 ölçümlerini iyileştirdi; yalnız betahistin alan grupta anlamlı değişiklik olmadı.8
Antihistaminikler, benzodiazepinler ve antiemetikler akut dönemde ağır bulantı ve vertigoyu hafifletir. Ancak santral kompanzasyon hata sinyaline ve harekete dayandığı için, bu ilaçların günlerden uzun kullanımı kompanzasyonu geciktirebilir; ilk birkaç günden sonra kesilmeleri ve hastanın hareket etmeye yönlendirilmesi önerilir.3
Ev programı örneği
Aşağıdaki örnek unilateral kronik kayıp için genel bir başlangıçtır; program fizyoterapist ya da hekim tarafından hastanın durumuna göre ayarlanmalıdır.
VOR ×1 yatay: kol mesafesindeki bir harfe bakın; harf net kalacak en hızlı tempoda başınızı 1 dakika sağa-sola çevirin. Dinlenip dikey yönde tekrarlayın. Günde 3–5 kez.
Ayakta denge: ayaklar bitişik, sonra tandem, sonra köpük üzerinde; her biri 30 saniye, önce gözler açık sonra kapalı. Bir duvarın ya da sandalyenin yanında yapın.
Baş hareketiyle yürüme: koridorda yürürken başınızı sağa-sola ve yukarı-aşağı çevirin.
Habitüasyon: belirti yapan hareketi (örneğin yataktan hızlı kalkmak, eğilip kalkmak) belirtiler hafif–orta olacak düzeyde 3–5 kez tekrarlayın.
Egzersizler sırasında hafif–orta baş dönmesi beklenir ve genellikle dakikalar içinde geçer. Düşme riski olan hastada denge egzersizleri gözetimle yapılmalıdır.
İzlem ve bitiş
Tedavi; hedeflere ulaşıldığında, belirtiler geçtiğinde, denge ve vestibüler işlev ölçümleri normale döndüğünde ya da ilerleme durduğunda sonlandırılabilir.1
Başlangıçtan bu yana geçen süre, eşlik eden hastalıklar, bilişsel durum ve ilaç kullanımı sonucu etkileyebilir; değerlendirmede göz önüne alınmalıdır.1
Rehabilitasyon yaşam kalitesini iyileştirmek amacıyla da önerilir.1
Vestibular rehabilitation
TreatmentAPTA guideline 2022 · Cochrane 2015Dose table · home programmeLast reviewed: October 2026
Vestibular rehabilitation is an exercise-based treatment that speeds the brain’s adaptation to vestibular loss. In unilateral or bilateral peripheral vestibular loss it is the treatment with the strongest supporting evidence, and it is the core of treatment for most chronic dizziness.
At a glance
Vestibular rehabilitation is recommended for acute, subacute and chronic unilateral and for bilateral peripheral vestibular hypofunction; all three are strong recommendations in the guideline.1
A Cochrane review found that rehabilitation improves dizziness and function in unilateral peripheral vestibular dysfunction, with moderate to strong evidence.2
Gaze stabilization exercises are the core of treatment; saccadic or pursuit exercises are not recommended for gaze stability.1
After vestibular neuritis, starting rehabilitation within the first two weeks should be considered; vestibular suppressants should be used only briefly in the first days.1,3
Supervised therapy (weekly clinic visits with a home programme) is recommended.1
How it works
After unilateral vestibular loss, the resting-activity imbalance between the vestibular nuclei is rebalanced centrally within days (static compensation) and spontaneous nystagmus fades. Function during head movement, however, recovers only through movement, as the brain meets the error signal (dynamic compensation). Rehabilitation accelerates this second process.3
Mechanism
What happens
Exercise
Adaptation
Retinal image slip during head movement is the error signal that raises VOR gain.
Gaze stabilization (VOR ×1, VOR ×2)
Substitution
Vision, proprioception, pre-programmed saccades and cervical reflexes replace the lost vestibular input.
Balance and gait exercises; the main route in bilateral loss
Habituation
Repeated, controlled exposure to a provoking movement or visual stimulus reduces the response.
Gaze stabilization (VOR ×1): while looking at a stationary target, move the head side to side or up and down at the fastest speed that keeps the target clear.1
VOR ×2: the target and the head move in opposite directions at the same time; harder, added as the patient progresses.1
Habituation exercises: repeat the movement or visual environment that provokes mild to moderate symptoms, once the symptoms have settled; the main approach in PPPD and visual dependence.1,4
Balance and gait: progressively narrower base of support, foam surface, eyes closed or walking with head movement, obstacle courses and dual-task walking.1
Substitution strategies: in bilateral loss, learning to use vision and proprioception, lights in the dark, a cane and home modifications.1,5
Virtual reality and feedback: may be added to target specific impairments; a moderate recommendation in the guideline.1
Dose and duration
Doses suggested by the clinical practice guideline, given with weekly clinic visits and a home programme.1
Type of evidence:Systematic reviewGuidelineExpert opinion
Condition
Gaze stabilization
Balance and gait
Evidence
Acute or subacute unilateral loss
3 times a day, at least 12 minutes in total
May be considered; no specific dose
Guideline · weak
Chronic unilateral loss
3–5 times a day, at least 20 minutes in total, 4–6 weeks
At least 20 minutes a day, 4–6 weeks
Guideline · weak
Bilateral loss
3–5 times a day, 20–40 minutes in total, about 5–7 weeks
6–9 weeks
Guideline · weakExpert opinion
The dose recommendations rest on weak evidence; the recommendation to offer treatment at all is strong.1
Added when there is persistent unsteadiness or motion sensitivity between attacks; it does not prevent attacks.
Cognitive outcomes: Evidence is limited. In a single randomised trial in chronic dizziness, adding rehabilitation to betahistine improved digit span, task switching and P300 measures; the betahistine-only group showed no significant change.8
Antihistamines, benzodiazepines and antiemetics relieve severe nausea and vertigo in the acute phase. Because central compensation depends on the error signal and on movement, using these drugs for more than days may delay compensation; stopping them after the first few days and encouraging the patient to move is recommended.3
Example home programme
The example below is a general starting point for chronic unilateral loss; the programme should be adjusted to the patient by a physiotherapist or physician.
VOR ×1 horizontal: look at a letter at arm’s length; turn the head side to side for 1 minute at the fastest pace that keeps the letter clear. Rest and repeat vertically. 3–5 times a day.
Standing balance: feet together, then tandem, then on foam; 30 seconds each, first with eyes open then closed. Do this next to a wall or chair.
Walking with head movement: walk along a corridor while turning the head side to side and up and down.
Habituation: repeat the provoking movement (for example getting up quickly from bed, bending and straightening) 3–5 times at a level that causes mild to moderate symptoms.
Mild to moderate dizziness during the exercises is expected and usually settles within minutes. In patients at risk of falling, balance exercises should be supervised.
Follow-up and stopping
Treatment may be stopped when goals are met, symptoms resolve, balance and vestibular measures normalise, or progress plateaus.1
Time since onset, comorbidities, cognitive status and medication use may affect the outcome and should be considered.1
Rehabilitation is also recommended to improve quality of life.1
Kaynaklar
Hall CD, Herdman SJ, Whitney SL, et al. Vestibular rehabilitation for peripheral vestibular hypofunction: an updated clinical practice guideline from the Academy of Neurologic Physical Therapy of the American Physical Therapy Association. J Neurol Phys Ther. 2022;46(2):118–177. PubMed
McDonnell MN, Hillier SL. Vestibular rehabilitation for unilateral peripheral vestibular dysfunction. Cochrane Database Syst Rev. 2015;1:CD005397. doi:10.1002/14651858.CD005397.pub4
Lacour M, Helmchen C, Vidal PP. Vestibular compensation: the neuro-otologist’s best friend. J Neurol. 2016;263(Suppl 1):S54–S64. doi:10.1007/s00415-015-7903-4
Popkirov S, Staab JP, Stone J. Persistent postural-perceptual dizziness (PPPD): a common, characteristic and treatable cause of chronic dizziness. Pract Neurol. 2018;18(1):5–13. PubMed
Strupp M, Kim JS, Murofushi T, et al. Bilateral vestibulopathy: diagnostic criteria. Consensus document of the Classification Committee of the Bárány Society. J Vestib Res. 2017;27(4):177–189. doi:10.3233/VES-170619
Agrawal Y, Van de Berg R, Wuyts F, et al. Presbyvestibulopathy: diagnostic criteria. Consensus document of the classification committee of the Bárány Society. J Vestib Res. 2019;29(4):161–170. doi:10.3233/VES-190672
Dai M, Cohen B, Smouha E, Cho C. Readaptation of the vestibulo-ocular reflex relieves the mal de debarquement syndrome. Front Neurol. 2014;5:124. doi:10.3389/fneur.2014.00124
Ebenezer A, Kumar K, Kalaiah MK, et al. Impact of vestibular rehabilitation therapy on quality of life and cognitive function in individuals with chronic dizziness or vertigo. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2025;282:4563–4572. doi:10.1007/s00405-025-09382-0