Zaman · tetikleyici · taklitçi5 etkileşimli şekilSon gözden geçirme: Ekim 2026
Bazı vestibüler tablolar belirtileriyle değil, belirtilerin ne zaman, neyle ve ne kadar ortaya çıktığıyla ayrılır. Sözle anlatıldığında akılda tutmak zor olan bu farklar, bir zaman çizgisine ya da bir matrise yerleştirildiğinde kendiliğinden belirginleşir. Bu sayfa en sık karışan dört grubu ve hepsini taklit edebilen vestibüler migreni görsel olarak yan yana koyar.
Bir bakışta
Ne zaman? Hareket hastalığı hareket sürerken başlar ve hareket bitince geçer; mal de débarquement hareket bittikten sonraki 48 saat içinde başlar ve yeniden harekete binince geçici olarak düzelir.1,2
Ne artırır? Aynı araç yolculuğu MdDS’yi rahatlatır, PPPD’yi kötüleştirir. PPPD’nin tetikleyicisi bir yolculuk değil, akut bir olaydır.2,3
Baş mı, boyun mu? BPPV başın yer çekimine göre konumu değişince, iddia edilen servikal vertigo boyun hareket edince ortaya çıkar. Günlük tetikleyicilerin çoğu ikisini birden değiştirdiği için öykü ayırt ettirmez.5,6
Neyle başlıyor? Saniyelik ataklarda tetikleyici tanıyı söyler: yatakta dönmek BPPV’yi, ayağa kalkmak ortostatik baş dönmesini, hiçbir şey vestibüler paroksizmiyi düşündürür.8,7
Vestibüler migren hepsini taklit edebilir: pozisyonel, saniyelik, hareketle tetiklenen ya da görsel uyaranla artan vertigo yapabilir ve bu tabloların çoğuyla birlikte bulunabilir.4
Hareket sırasında mı, sonrasında mı?
Üç günlük bir gemi yolculuğu, ardından karada dört hafta. Beş farklı kişi aynı yolculuğu yapıyor: biri hareket hastası, biri yalnız olağan kara tutması yaşıyor, biri mal de débarquement geliştiriyor, birinde karada bir akut olaydan sonra PPPD gelişiyor, biri de vestibüler migrenli. Zamanda ilerleyin ve aynı anda her birinin ne yaşadığını okuyun.
Şekil 1 · Aynı yolculuk, beş farklı seyir
Şekil yükleniyor…
Eğriler kavramsaldır ve yakınmanın göreli şiddetini gösterir; ölçülmüş hasta verisi değildir. Karadaki zaman ekseni ilk günleri ayırt edebilmek için karekök ölçeğindedir. Kesik dikey çizgi, Bárány kriterlerinde kara tutmasını MdDS’den ayıran 48 saat sınırıdır. Gölgeli dar bant 20. gündeki iki saatlik bir araç yolculuğudur.
Kliniğe yansıması
Hastaya iki soru sorun: “Yakınma yolculuk sırasında mı başladı, yoksa indikten sonra mı?” ve “Araba kullanırken ya da araçta giderken nasıl?” Hareket hastalığında cevap “sırasında” ve “kötü”, MdDS’de “sonrasında” ve “iyi”, PPPD’de “bir olaydan sonra” ve “kötü”dür.2,3 Ayrıntılar: karşılaştırma tablosu, hareket hastalığı, MdDS, PPPD.
Ne artırır, ne azaltır?
Kronik ve hareketle ilişkili tablolarda belirtilerin kendisi benzerdir; ayırt ettiren, bir durumun yakınmayı hangi yöne ittiğidir. Bir durum seçin: çubuklar temel düzeyden (kesik çizgi) yeni düzeye kayar. Yıldızlı hücreler o tabloyu diğerlerinden ayıran özelliklerdir.
Şekil 2 · Aynı durum, farklı yönler
Şekil yükleniyor…
Düzeyler kavramsaldır; yönler Bárány Derneği’nin hareket hastalığı, MdDS, PPPD ve vestibüler migren kriter belgelerine dayanır. VM sütunu ataklar arası dönemi gösterir.
Baş mı, boyun mu?
BPPV’de uyaran, başın yer çekimine göre konum değiştirmesidir: otokonyalar kanalda yer çekimiyle hareket eder. Servikal vertigo için öne sürülen uyaran ise başın gövdeye göre, yani boynun hareketidir. Yatakta dönmek, yukarı bakmak, Dix–Hallpike testi ikisini birden değiştirir; bu yüzden öykü ve klasik test iki tabloyu ayırmaz. Ayırım, yalnız birini değiştiren hareketlerle yapılır.5,6
Şekil 3 · Baş–yer çekimi ve baş–gövde matrisi
Şekil yükleniyor…
Hücrelerdeki hareketlerden birini seçin; altta şeması ve üç tablo için beklenen yanıt görünür. ✓ beklenir, ✗ beklenmez, ? ayırt ettirmez ya da kanıt zayıf. Servikal vertigo tartışmalı bir tablodur; Bárány Derneği tanı kriteri değil, tutum belgesi yayımlamıştır.
Neden önemli?
“Boyun fıtığım başımı döndürüyor” diyen hastaların çoğunda neden BPPV ya da migrendir ve BPPV tek bir manevrayla düzelir. Bárány Derneği’ne göre baş dönmesi hiç spontan oluyorsa ya da yalnız pozisyonelse servikal vertigo dışlanır.6Servikal vertigo →
Saniyelik ataklar: bir günün kaydı
BPPV, vestibüler paroksizmi ve hemodinamik ortostatik baş dönmesinin atakları saniyelerle bir dakika arasında sürer; süre bu yüzden ayırt ettirmez. Ayırt ettiren, atağın neyle başladığıdır. Aşağıda bir kişinin 24 saati var: üstte duruşu (yatış, oturma, ayakta), altta dört tablonun o gün nerede atak yapacağı. Bir anı seçin ve her tablonun neden orada atak yaptığını ya da yapmadığını okuyun.5,7,8
Şekil 4 · Bir gün, dört olası tanı
Şekil yükleniyor…
Şematik bir gün; atak zamanları öğretim amaçlı seçilmiştir. Dikey çentikler saniyeler–dakikalar süren atakları, dolu dikdörtgen saatler süren bir vestibüler migren atağını gösterir. Soluk çentik: olası ama tipik değil.
Tek soruda ayırım
“Yatarken ya da yatakta dönerken de oluyor mu?” Evetse yakınma ortostatik değil, büyük olasılıkla pozisyoneldir. “Hiçbir şey yapmazken, otururken de geliyor mu?” Evetse BPPV ve ortostatik baş dönmesi geri plana düşer, vestibüler paroksizmi öne çıkar. Yine de pozisyonel testler ve yatarak–ayakta kan basıncı ölçümü her hastada yapılmalıdır.8,7 Atak sürelerinin tamamı için atak süresi haritası.
Büyük taklitçi: vestibüler migren
Vestibüler migren tek bir vertigo tipine bağlı değildir: kendiliğinden, pozisyonel, görsel uyaranla ya da baş hareketiyle uyarılan vertigo yapabilir. Ataklar 5 dakika ile 72 saat sürer ama saniyelik ataklar da olabilir. Bu yüzden yukarıdaki tabloların her birini taklit edebilir; çoğuyla da sık birlikte bulunur. Ağdaki bir tabloyu seçin.4
Şekil 5 · Vestibüler migrenin taklit ve birliktelik ağı
Şekil yükleniyor…
Kesik çizgi: belirtileri taklit eder. Düz çizgi: aynı hastada sık birlikte bulunur. Kalın çizgi: ikisi birden.
Pratik kural
Hangi tablo düşünülürse düşünülsün, iki soru her zaman sorulmalı: “Migren öykünüz var mı?” ve “Ataklar sırasında baş ağrısı, ışıktan ya da sesten rahatsızlık, görsel aura oluyor mu?” Vestibüler migren tanısı, kriterleri karşılandığında başka bir tanının yanına eklenebilir.4Vestibüler migren →
Şemaları okurken
Kavramsaldır: eğri yükseklikleri ve çubuk düzeyleri ölçülmüş veri değildir; yalnızca yönü ve zamanlamayı gösterir.
Tipik olanı gösterir: her hastada her özellik bulunmaz. Örneğin MdDS’de yürümenin etkisi değişkendir; hareketle tetiklenmeyen (spontan) bir MdDS biçimi de tanımlanmıştır.2
Tanılar bir arada olabilir: MdDS ile migren, VM ile PPPD, VM ile BPPV aynı hastada bulunabilir. Bir tablonun varlığı ötekini dışlamaz.2,3,4
Time · trigger · mimic5 interactive figuresLast reviewed: October 2026
Some vestibular disorders are separated not by their symptoms but by when, with what and for how long the symptoms occur. Differences that are hard to remember in words become obvious once laid on a timeline or a matrix. This page sets the four most often confused groups, and vestibular migraine, which can mimic all of them, side by side.
At a glance
When? Motion sickness starts during motion and fades when it stops; mal de débarquement starts within 48 hours after motion ends and eases temporarily with renewed motion.1,2
What makes it worse? The same car ride relieves MdDS and aggravates PPPD. PPPD is set off not by a voyage but by an acute event.2,3
Head or neck? BPPV appears when the head changes position relative to gravity; the claimed cervical dizziness, when the neck moves. Most everyday triggers change both, so the history cannot tell them apart.5,6
What starts it? In attacks lasting seconds, the trigger gives the diagnosis: rolling over in bed suggests BPPV, standing up orthostatic dizziness, nothing at all vestibular paroxysmia.8,7
Vestibular migraine can mimic them all: it can cause positional, seconds-long, motion-triggered or visually induced vertigo, and it often coexists with these disorders.4
During motion or after it?
A three-day sea voyage, then four weeks on land. Five people make the same trip: one gets motion sick, one has only ordinary land sickness, one develops mal de débarquement, one develops PPPD after an acute event on land, and one has vestibular migraine. Move through time and read what each is experiencing at that moment.
Figure 1 · One voyage, five courses
Loading the figure…
Curves are conceptual and show the relative intensity of symptoms; they are not measured patient data. The land time axis uses a square-root scale so the first days can be distinguished. The dashed vertical line is the 48-hour limit that separates land sickness from MdDS in the Bárány criteria. The narrow shaded band is a two-hour car ride on day 20.
In the clinic
Ask two questions: “Did it start during the journey or after you got off?” and “How is it while driving or riding in a car?” In motion sickness the answers are “during” and “worse”; in MdDS “after” and “better”; in PPPD “after an event” and “worse”.2,3 Details: comparison table, motion sickness, MdDS, PPPD.
What makes it worse, what eases it?
In chronic and motion-related disorders the symptoms themselves are similar; what distinguishes them is the direction in which a situation pushes the symptoms. Choose a situation: the bars move from the baseline (dashed line) to the new level. Starred cells are the features that set that disorder apart.
Figure 2 · Same situation, different directions
Loading the figure…
Levels are conceptual; the directions follow the Bárány Society criteria documents for motion sickness, MdDS, PPPD and vestibular migraine. The VM column shows the interval between attacks.
Head or neck?
In BPPV the stimulus is a change of head position relative to gravity: the otoconia move in the canal under gravity. The stimulus proposed for cervical dizziness is movement of the head relative to the trunk, that is, of the neck. Rolling over in bed, looking up and the Dix–Hallpike test change both, so neither the history nor the classic test separates the two. Movements that change only one of them do.5,6
Figure 3 · The head–gravity and head–trunk matrix
Loading the figure…
Choose one of the movements in the cells; its diagram and the expected response for three disorders appear below. ✓ expected, ✗ not expected, ? not discriminating or weak evidence. Cervical dizziness is contested; the Bárány Society has issued a position paper, not diagnostic criteria.
Why it matters
In most patients who say “my neck is making me dizzy” the cause is BPPV or migraine, and BPPV resolves with a single manoeuvre. According to the Bárány Society, cervical dizziness is excluded if the dizziness is ever spontaneous or purely positional.6Cervical dizziness →
Attacks of seconds: one day’s record
Attacks of BPPV, vestibular paroxysmia and haemodynamic orthostatic dizziness all last from seconds to about a minute, so duration does not discriminate. What does is what starts the attack. Below is one person’s 24 hours: posture on top (lying, sitting, standing), and beneath it where each of four disorders would produce an attack that day. Choose a moment and read why each disorder does or does not strike there.5,7,8
Figure 4 · One day, four possible diagnoses
Loading the figure…
A schematic day; attack times are chosen for teaching. Vertical ticks are attacks lasting seconds to minutes; the filled bar is a vestibular migraine attack lasting hours. A faint tick means possible but not typical.
One question that separates them
“Does it also happen when lying down or rolling over in bed?” If yes, it is probably positional rather than orthostatic. “Does it also come when you are sitting and doing nothing?” If yes, BPPV and orthostatic dizziness recede and vestibular paroxysmia comes forward. Positional testing and lying–standing blood pressure still belong in every patient.8,7 For all attack durations, see the attack duration map.
The great mimic: vestibular migraine
Vestibular migraine is not tied to one type of vertigo: it can cause spontaneous, positional, visually induced or head-motion-induced vertigo. Attacks last 5 minutes to 72 hours, but attacks of seconds also occur. It can therefore mimic each of the disorders above, and it often coexists with most of them. Choose a disorder in the network.4
Figure 5 · Vestibular migraine: the network of mimicry and coexistence
Loading the figure…
Dashed line: mimics the symptoms. Solid line: often coexists in the same patient. Thick line: both.
A practical rule
Whatever disorder is being considered, always ask two questions: “Do you have a history of migraine?” and “During attacks, do you get headache, sensitivity to light or sound, or visual aura?” When its criteria are met, vestibular migraine can be added alongside another diagnosis.4Vestibular migraine →
Reading these diagrams
They are conceptual: curve heights and bar levels are not measured data; they show only direction and timing.
They show the typical case: not every patient has every feature. In MdDS, for example, the effect of walking varies, and a form not triggered by motion (spontaneous) has also been described.2
Diagnoses can coexist: MdDS with migraine, VM with PPPD, VM with BPPV. One does not exclude another.2,3,4
Not a diagnostic tool: the diagnosis rests on history, examination and the Bárány criteria together. For a row-by-row comparison see compare disorders; for probabilities, the diagnostic probability lab.
Kaynaklar
Cha YH, Golding JF, Keshavarz B, et al. Motion sickness diagnostic criteria: consensus document of the Classification Committee of the Bárány Society. J Vestib Res. 2021;31(5):327–344. doi:10.3233/VES-200005
Cha YH, Baloh RW, Cho C, et al. Mal de débarquement syndrome diagnostic criteria: consensus document of the Classification Committee of the Bárány Society. J Vestib Res. 2020;30(5):285–293. doi:10.3233/VES-200714
Staab JP, Eckhardt-Henn A, Horii A, et al. Diagnostic criteria for persistent postural-perceptual dizziness (PPPD): consensus document of the committee for the Classification of Vestibular Disorders of the Bárány Society. J Vestib Res. 2017;27(4):191–208. doi:10.3233/VES-170622
von Brevern M, Bertholon P, Brandt T, et al. Benign paroxysmal positional vertigo: diagnostic criteria. Consensus document of the Committee for the Classification of Vestibular Disorders of the Bárány Society. J Vestib Res. 2015;25(3–4):105–117. doi:10.3233/VES-150553
Seemungal BM, Agrawal Y, Bisdorff A, et al. The Bárány Society position on ‘Cervical Dizziness’. J Vestib Res. 2022;32(6):487–499. doi:10.3233/VES-220202
Strupp M, Lopez-Escamez JA, Kim JS, et al. Vestibular paroxysmia: diagnostic criteria. J Vestib Res. 2016;26(5–6):409–415. doi:10.3233/VES-160589
Kim HA, Bisdorff A, Bronstein AM, et al. Hemodynamic orthostatic dizziness/vertigo: diagnostic criteria. Consensus document of the Committee for the Classification of Vestibular Disorders of the Bárány Society. J Vestib Res. 2019;29(2–3):45–56. doi:10.3233/VES-190655
Freeman R, Wieling W, Axelrod FB, et al. Consensus statement on the definition of orthostatic hypotension, neurally mediated syncope and the postural tachycardia syndrome. Clin Auton Res. 2011;21(2):69–72. PubMed
von Brevern M, Zeise D, Neuhauser H, Clarke AH, Lempert T. Acute migrainous vertigo: clinical and oculographic findings. Brain. 2005;128(2):365–374. PMID 15601663
Lemos J, Strupp M. Central positional nystagmus: an update. J Neurol. 2022;269(4):1851–1860. doi:10.1007/s00415-021-10852-8
Kim JS, Newman-Toker DE, Kerber KA, et al. Vascular vertigo and dizziness: diagnostic criteria. Consensus document of the committee for the classification of vestibular disorders of the Bárány society. J Vestib Res. 2022;32(3):205–222. doi:10.3233/VES-210169
Lopez-Escamez JA, Carey J, Chung WH, et al. Diagnostic criteria for Menière’s disease. J Vestib Res. 2015;25(1):1–7. doi:10.3233/VES-150549