Tanıya giden yol

Karar akışıTiTrATE · ICVDBárány kriterleriSon gözden geçirme: Ekim 2026

Baş dönmesinde ilk soru “nasıl bir baş dönmesi?” değil, “ne zamandan beri, ne kadar sürüyor ve neyle geliyor?” olmalıdır. Zamanlama ve tetikleyici hastayı dört vestibüler sendromdan birine yerleştirir; her sendromun kendi ayırıcı tanısı ve hedefe yönelik yatak başı muayenesi vardır.^1,2

Bir bakışta

TiTrATE: Timing (zamanlama), Triggers (tetikleyiciler) And Targeted Examination (hedefe yönelik muayene).¹
Akut vestibüler sendromda yaygın iyi huylu neden vestibüler nörit, en önemli tehlikeli neden posterior dolaşım inmesidir; ayrım HINTS ile yapılır.^1,3
Tetiklenen epizodik sendromda BPPV ve ortostatik hipotansiyon, spontan epizodik sendromda vestibüler migren ve Ménière hastalığı öne çıkar; tehlikeli karşılıkları santral pozisyonel nistagmus ve vertebrobaziler TIA’dır.¹
Aşağıdaki araç bu mantığı adım adım uygular: sendromu seçin, bulguları işaretleyin, olası tanıları ve sıradaki adımı görün.

Adım adım tanı

Yükleniyor…

Hastalıkları yan yana karşılaştır → · Yaşa göre ön tanı → · Atak süresi haritası →

Neden zamanlama ve tetikleyici?

Klasik yaklaşım hastayı yakınmanın niteliğine (“dönme” mi, “sersemlik” mi) göre sınıflar. Ancak hastalar bu nitelikleri tutarsız tarif eder ve aynı hastalık farklı biçimlerde anlatılabilir; bu yüzden yakınmanın türü tanıyı güvenilir biçimde yönlendirmez. Zamanlama ve tetikleyici ise daha tutarlı bilgi verir ve doğrudan bir ayırıcı tanı listesine götürür.¹

Bárány Society’nin vestibüler belirti sınıflaması (ICVD) da tanıları akut, epizodik ve kronik vestibüler sendromlar olarak gruplar. Epizodik sendromda tetikleyiciler; baş hareketi, pozisyon değişikliği, görsel uyaran, ses, Valsalva ve ayağa kalkma gibi uyaranlardır.²

Akut olmayan yakınmalar için önerilen dört adımlı öykü yaklaşımı şöyledir: (1) varsa vertigo ya da baş dönmesi ataklarını tanımlamak, (2) varsa kronik vestibüler belirtileri tanımlamak, (3) işlevsel, psikolojik ve psikiyatrik eşlik eden durumları taramak, (4) birlikte bulunabilecek tüm vestibüler hastalıkları kapsayan bir tanıya ulaşmak. Aynı hastada epizodik ve kronik tablolar birlikte bulunabilir.²¹

Dört sendrom

Sendrom	Sık iyi huylu nedenler	Tehlikeli nedenler	Hedefe yönelik muayene
Akut vestibüler sendrom günler süren sürekli vertigo	Vestibüler nörit, labirentit	Posterior dolaşım inmesi	HINTS plus (işitme dahil)^1,3
Epizodik, tetiklenen saniyeler–dakikalar	BPPV, ortostatik hipotansiyon	Santral pozisyonel nistagmus (posterior fossa lezyonu); ciddi nedenlere bağlı ortostatik hipotansiyon	Dix-Hallpike, supine roll, ortostatik ölçüm^1,7,8
Epizodik, spontan dakikalar–saatler	Vestibüler migren, Ménière hastalığı, vestibüler paroksizmi	Vertebrobaziler TIA, kardiyak aritmi	Ataklar arasında muayene çoğunlukla normal; öykü ve odyometri belirleyici^1,13,14
Kronik vestibüler sendrom aylar–yıllar	PPPD, bilateral vestibülopati, presbivestibülopati, MdDS	Vestibüler schwannom, serebellar dejenerasyon	Head impulse testi, Romberg (köpükte), odyometri, serebellar muayene^16,17,18,20

Sık tuzaklar

Normal head impulse testi rahatlatıcı değildir: akut vestibüler sendromda nistagmus varken normal head impulse testi santral bir bulgudur. HINTS yalnızca nistagmusu olan akut hastada uygulanır.³
İşitme kaybı “periferik” demek değildir: AICA infarktı labirent infarktıyla başlayabilir; vasküler risk faktörü olan hastada yeni işitme kaybı dikkat gerektirir.^4,6
Her pozisyonel vertigo BPPV değildir: manevraya yanıt vermeyen, saf downbeat ya da nistagmusa göre orantısız kusmayla seyreden pozisyonel tablolarda santral neden aranır.^1,7
Sendromlar zamanla değişir: vestibüler migren ya da Ménière uzun bir atakla akut sendrom gibi başlayabilir; akut bir olaydan sonra PPPD gelişebilir.^2,18
Birden fazla neden olabilir: özellikle ileri yaşta BPPV, ortostatik hipotansiyon ve ilaçlar birlikte bulunabilir.⁸

Path to diagnosis

Decision pathwayTiTrATE · ICVDBárány criteriaLast reviewed: October 2026

In dizziness the first question should not be “what kind of dizziness?” but “since when, how long does it last and what brings it on?”. Timing and triggers place the patient in one of four vestibular syndromes, each with its own differential diagnosis and targeted bedside examination.^1,2

At a glance

TiTrATE: Timing, Triggers And Targeted Examination.¹
In the acute vestibular syndrome the common benign cause is vestibular neuritis and the key dangerous cause is posterior circulation stroke; HINTS separates them.^1,3
BPPV and orthostatic hypotension dominate the triggered episodic syndrome, vestibular migraine and Ménière’s disease the spontaneous episodic syndrome; their dangerous counterparts are central positional nystagmus and vertebrobasilar TIA.¹
The tool below applies this logic step by step: choose the syndrome, tick the findings, and see the likely diagnoses and the next step.

Step-by-step diagnosis

Loading…

Compare disorders side by side → · Differential by age → · Episode duration map →

Why timing and trigger?

The classic approach sorts patients by the quality of the symptom (“spinning” or “lightheaded”). But patients describe these qualities inconsistently and the same disorder can be described in different ways, so symptom type does not reliably guide diagnosis. Timing and triggers are more consistent and lead directly to a differential diagnosis.¹

The Bárány Society’s classification of vestibular symptoms (ICVD) likewise groups diagnoses into acute, episodic and chronic vestibular syndromes. In the episodic syndrome, triggers include head motion, change of position, visual stimuli, sound, Valsalva and standing up.²

A four-step history has been proposed for non-acute complaints: (1) describe any attacks of vertigo or dizziness, (2) describe any chronic vestibular symptoms, (3) screen for functional, psychological and psychiatric comorbidity, and (4) reach a comprehensive diagnosis that includes all co-occurring vestibular disorders. Episodic and chronic pictures may coexist in the same patient.²¹

Four syndromes

Syndrome	Common benign causes	Dangerous causes	Targeted examination
Acute vestibular syndrome continuous vertigo for days	Vestibular neuritis, labyrinthitis	Posterior circulation stroke	HINTS plus (including hearing)^1,3
Episodic, triggered seconds to minutes	BPPV, orthostatic hypotension	Central positional nystagmus (posterior fossa lesion); orthostatic hypotension from serious causes	Dix-Hallpike, supine roll, orthostatic vital signs^1,7,8
Episodic, spontaneous minutes to hours	Vestibular migraine, Ménière’s disease, vestibular paroxysmia	Vertebrobasilar TIA, cardiac arrhythmia	Examination usually normal between attacks; history and audiometry are decisive^1,13,14
Chronic vestibular syndrome months to years	PPPD, bilateral vestibulopathy, presbyvestibulopathy, MdDS	Vestibular schwannoma, cerebellar degeneration	Head impulse test, Romberg (on foam), audiometry, cerebellar examination^16,17,18,20

Common pitfalls

A normal head impulse test is not reassuring: in the acute vestibular syndrome a normal head impulse despite nystagmus is a central sign. HINTS applies only to acute patients with nystagmus.³
Hearing loss does not mean “peripheral”: AICA infarction can begin as labyrinthine infarction; new hearing loss in a patient with vascular risk factors needs attention.^4,6
Not every positional vertigo is BPPV: look for a central cause when positional nystagmus does not respond to manoeuvres, is pure downbeat, or comes with vomiting out of proportion to the nystagmus.^1,7
Syndromes change over time: vestibular migraine or Ménière’s disease can start like an acute syndrome with a long attack; PPPD can develop after an acute event.^2,18
More than one cause may coexist: especially in older adults, BPPV, orthostatic hypotension and drugs often occur together.⁸