Vestibüler farmakoloji

TedaviKanıt düzeyiyleKompanzasyona etkisiSon gözden geçirme: Ekim 2026

Vestibüler hastalıklarda ilaç tedavisinin kanıtı, hastalığa göre güçlü randomize çalışmalardan (4-aminopiridin, okskarbazepin) neredeyse hiç kanıt olmamasına (vestibüler migrende çoğu profilaktik ilaç, PPPD’de SSRI) kadar değişir. Bu sayfa sitedeki hastalık sayfalarında ayrıntılandırılan ilaç kanıtını tek tabloda toplar. Doz yalnızca kaynak çalışmada verildiği hâliyle belirtilmiştir; reçete için güncel prospektüs ve kılavuzlara başvurulmalıdır.

Bir bakışta
  • Vestibüler supresanlar yalnızca akut dönemde ve kısa süreli kullanılır; uzun kullanım santral kompanzasyonu geciktirebilir.1,2
  • Nöritte erken metilprednizolon kalorik düzelmeyi artırdı; ama kanıtın bütünü düşük kesinliktedir ve baş dönmesi engelliliğine etkisi belirsizdir.3,4
  • Ménière hastalığında betahistin çok merkezli randomize çalışmada atak sıklığını plasebodan farklı azaltmadı; kılavuz yine de bir seçenek olarak sunar.6,1
  • Vestibüler paroksizmide okskarbazepin, downbeat nistagmusta ve epizodik ataksi tip 2’de 4-aminopiridin randomize çalışmalarda etkili bulundu.14,16,17
  • Vestibüler migrende ve PPPD’de ilaç kanıtı zayıftır; antimigren ilaca yanıt tanıyı desteklemez.10,19,12

Temel ilkeler

  • Önce tanı: ilaç seçimi sendroma değil tanıya göre yapılır; santral nedenin dışlanması ilaçtan önce gelir.
  • Kompanzasyonu koru: santral kompanzasyon hata sinyaline ve harekete dayanır; sedatif ilaçlar günlerden uzun kullanılmamalı, hasta erken harekete yönlendirilmelidir.2
  • Doğal seyir ve plasebo etkisi büyüktür: vestibüler migren ve Ménière çalışmalarında ataklar plasebo gruplarında da belirgin azaldı; düzelmeyi ilaca bağlamadan önce bu hatırlanmalıdır.12,6
  • Rehabilitasyon ilacın yerini tutar ya da tamamlar: çoğu kronik tabloda ilaçtan önce ya da birlikte vestibüler rehabilitasyon önerilir.1

Kompanzasyon simülasyonu: supresanın etkisi → · Vestibüler rehabilitasyon →

Vestibüler supresanlar ve antiemetikler

GrupYeriDikkat
Antihistaminikler, antikolinerjiklerAkut vertigo ve bulantı; Ménière atağı; hareket hastalığında maruziyetten önce.1,22Uyuklama; yaşlıda düşme ve kafa karışıklığı. Günlerden uzun kullanılmaz.2,22
BenzodiazepinlerAkut dönemde ağır vertigo ve kaygı.1,2Kompanzasyonu geciktirebilir; bağımlılık riski.2
AntiemetiklerAkut dönemde bulantı ve kusma.2Kısa süreli kullanım.

BPPV’de rutin vestibüler supresan önerilmez; tedavi repozisyon manevrasıdır.25 Bilateral vestibülopatide supresanlardan kaçınılır.27

Hastalığa göre ilaç tedavisi

HastalıkİlaçKanıt ve sonuç
Vestibüler nöritMetilprednizolon (çalışmada 100 mg/gün ile başlayıp yaklaşık 3 haftada azaltılarak), belirtilerin ilk 3 gününde141 hastalık RKÇ: 12. ayda kalorik düzelme %62’ye karşı %40; valasiklovir etkisiz.3 Şemsiye derleme: tam kalorik iyileşme daha sık (RR 2,81), kanıt düşük kesinlikte; engelliliğe etkisi belirsiz.4
Ani işitme kaybı ve labirentitSistemik kortikosteroid, ilk 2 hafta; tam düzelmeyende 2–6. haftada intratimpanik steroidAAO-HNS 2019: sistemik steroid seçenek; intratimpanik kurtarma önerilir. Antiviral, vazodilatör ve antioksidan rutin önerilmez.5
Ménière hastalığıBetahistin; diüretikBEMED (221 hasta): günde 48 mg ve 144 mg betahistin 7–9. aylardaki atak sıklığını plasebodan farklı azaltmadı.6 Cochrane 2023: betahistin için kanıt düşük–çok düşük, diüretikler için çok düşük kesinlikte.7 AAO-HNSF 2020 bakım tedavisi olarak bir seçenek sayar.1
Ménière hastalığıİntratimpanik steroid; intratimpanik gentamisinİntratimpanik deksametazon: 10 çalışma, 952 hasta; 6–12. ayda vertigo düzelmesinde fark yok.8 Metilprednizolon ile gentamisin çift kör karşılaştırmada eşdeğer (18–24. ayda atak azalması %90 ve %87).9 Gentamisin ablatif olmayan tedaviye yanıtsız aktif hastalıkta, işitme riski konuşularak.1
Vestibüler migrenAtak: triptan. Profilaksi: metoprolol, flunarizin; CGRP antikoruTriptanlar: 2 çalışma, 133 hasta; 2. saatte plasebodan fark yok.11 PROVEMIG: metoprolol plaseboyla aynı (oran 0,98).12 Profilaksi Cochrane: düşük–çok düşük kesinlik.10 Galkanezumab pilot (38 hasta): birincil sonlanım anlamlı değil.13 Öneriler büyük ölçüde migren tedavisinden çıkarıma dayanır.
Vestibüler paroksizmiKarbamazepin (200–800 mg/gün) ya da okskarbazepin (300–900 mg/gün)Vestparoxy (çift kör, çapraz): okskarbazepinle atak olan gün riski 0,41, plaseboyla 0,62.14 Gözlemsel seride atak sıklığı başlangıcın %10’una indi.15
Downbeat nistagmus4-aminopiridin, günde dört kez 5 mgRKÇ (27 hasta): yavaş faz hızı 2,42’den 1,38°/sn’ye; %57 yanıt.16
Epizodik ataksi tip 24-aminopiridinRKÇ: atak sıklığında plaseboya göre azalma.17
Serebellar ataksiAsetil-DL-lösinALCAT (108 hasta): plasebodan üstün değil.18
PPPDSSRI, SNRIÖncül tablolarda düzelme bildirildi; PPPD’de randomize çalışma yok, yarar ve zarar belirsiz.20,19 Rehabilitasyon ve bilişsel davranışçı terapi önceliklidir.20
Mal de débarquementSSRI, SNRI, benzodiazepinKriter belgesinde yanıt bildirilmiştir; kontrollü çalışma yok.21
Hareket hastalığıAntimuskarinik, antihistaminik ya da antikolinerjik ilaç, maruziyetten önceUyum ve davranış değişikliğiyle birlikte en büyük yarar; ilaçlar uyuklama yapabilir.22
BPPV (nüks önleme)D vitamini ve kalsiyum, serum D vitamini düşükseRKÇ: yıllık nüks %24 azaldı (0,83’e karşı 1,10 atak/kişi-yıl).26
Sisplatin ototoksisitesiSodyum tiyosülfat (sisplatinden 6 saat sonra)SIOPEL 6: işitme kaybı %63’ten %33’e; sağkalım farkı yok.23
Wernicke ensefalopatisiTiaminVestibüler bulgular düzelebilir; gecikmiş tanıda kalıcı olabilir.24

Kaçınılacaklar

  • Günlerden uzun vestibüler supresan ve benzodiazepin kullanımı.2
  • Bilateral vestibülopatide supresanlar ve ototoksik ilaçlar; ototoksik maruziyet sürüyorsa sonlandırılır.27
  • Ménière hastalığında pozitif basınç tedavisi (kılavuz önermez).1
  • Ani işitme kaybında rutin antiviral, vazodilatör ve antioksidan.5
  • Tedaviye yanıtı tanının kanıtı saymak: antimigren ilaca iyi yanıt vestibüler migren tanısını desteklemez.28,12

Girişimsel ve cerrahi tedaviler → · Ototoksik ilaçlar →

Kaynaklar

  1. Basura GJ, Adams ME, Monfared A, et al. Clinical practice guideline: Ménière’s disease. Otolaryngol Head Neck Surg. 2020;162(2 Suppl):S1–S55. doi:10.1177/0194599820909438
  2. Lacour M, Helmchen C, Vidal PP. Vestibular compensation: the neuro-otologist’s best friend. J Neurol. 2016;263(Suppl 1):S54–S64. doi:10.1007/s00415-015-7903-4
  3. Strupp M, Zingler VC, Arbusow V, et al. Methylprednisolone, valacyclovir, or the combination for vestibular neuritis. N Engl J Med. 2004;351(4):354–361. doi:10.1056/NEJMoa033280
  4. Oliveira e Silva L, Khoujah D, Naples JG, et al. Corticosteroids for patients with vestibular neuritis: an evidence synthesis for guidelines for reasonable and appropriate care in the emergency department. Acad Emerg Med. 2023;30(5):531–540. PMID 35975654
  5. Chandrasekhar SS, Tsai Do BS, Schwartz SR, et al. Clinical practice guideline: sudden hearing loss (update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2019;161(1 Suppl):S1–S45. doi:10.1177/0194599819859885
  6. Adrion C, Fischer CS, Wagner J, et al. Efficacy and safety of betahistine treatment in patients with Meniere’s disease: primary results of a long term, multicentre, double blind, randomised, placebo controlled, dose defined trial (BEMED trial). BMJ. 2016;352:h6816. doi:10.1136/bmj.h6816
  7. Webster KE, Galbraith K, Harrington-Benton NA, et al. Systemic pharmacological interventions for Ménière’s disease. Cochrane Database Syst Rev. 2023;2:CD015171. doi:10.1002/14651858.CD015171.pub2
  8. Webster KE, Lee A, Galbraith K, et al. Intratympanic corticosteroids for Ménière’s disease. Cochrane Database Syst Rev. 2023;2:CD015245. doi:10.1002/14651858.CD015245.pub2
  9. Patel M, Agarwal K, Arshad Q, et al. Intratympanic methylprednisolone versus gentamicin in patients with unilateral Ménière’s disease: a randomised, double-blind, comparative effectiveness trial. Lancet. 2016;388(10061):2753–2762. doi:10.1016/S0140-6736(16)31461-1
  10. Webster KE, Dor A, Galbraith K, et al. Pharmacological interventions for prophylaxis of vestibular migraine. Cochrane Database Syst Rev. 2023;4:CD015187. doi:10.1002/14651858.CD015187.pub2
  11. Webster KE, Dor A, Galbraith K, et al. Pharmacological interventions for acute attacks of vestibular migraine. Cochrane Database Syst Rev. 2023;4:CD015322. doi:10.1002/14651858.CD015322.pub2
  12. Bayer O, Adrion C, Al Tawil A, Mansmann U, Strupp M; PROVEMIG investigators. Results and lessons learnt from a randomized controlled trial: prophylactic treatment of vestibular migraine with metoprolol (PROVEMIG). Trials. 2019;20:813. doi:10.1186/s13063-019-3903-5
  13. Sharon JD, Krauter R, Chae R, et al. Galcanezumab for vestibular migraine: a randomized, double-blind, placebo-controlled pilot study (INVESTMENT). Headache. 2024;64(10):1264–1272. doi:10.1111/head.14835
  14. Bayer O, Brémová T, Strupp M, Hüfner K. A randomized double-blind, placebo-controlled, cross-over trial (Vestparoxy) of the treatment of vestibular paroxysmia with oxcarbazepine. J Neurol. 2018;265(2):291–298. PMID 29204964
  15. Hüfner K, Barresi D, Glaser M, et al. Vestibular paroxysmia: diagnostic features and medical treatment. Neurology. 2008;71(13):1006–1014. PubMed
  16. Claassen J, Spiegel R, Kalla R, et al. A randomised double-blind, cross-over trial of 4-aminopyridine for downbeat nystagmus: effects on slowphase eye velocity, postural stability, locomotion and symptoms. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2013;84(12):1392–1399. jnnp.bmj.com
  17. Strupp M, Kalla R, Claassen J, et al. A randomized trial of 4-aminopyridine in EA2 and related familial episodic ataxias. Neurology. 2011;77(3):269–275. PubMed
  18. Feil K, Adrion C, Boesch S, et al. Safety and efficacy of acetyl-DL-leucine in certain types of cerebellar ataxia: the ALCAT randomized clinical crossover trial. JAMA Netw Open. 2021;4(12):e2135841. doi:10.1001/jamanetworkopen.2021.35841
  19. Webster KE, Harrington-Benton NA, Judd O, et al. Pharmacological interventions for persistent postural-perceptual dizziness (PPPD). Cochrane Database Syst Rev. 2023;(3):CD015188. doi:10.1002/14651858.CD015188.pub2
  20. Staab JP, Eckhardt-Henn A, Horii A, et al. Diagnostic criteria for persistent postural-perceptual dizziness (PPPD): consensus document of the committee for the Classification of Vestibular Disorders of the Bárány Society. J Vestib Res. 2017;27(4):191–208. doi:10.3233/VES-170622
  21. Cha YH, Baloh RW, Cho C, et al. Mal de débarquement syndrome diagnostic criteria: consensus document of the Classification Committee of the Bárány Society. J Vestib Res. 2020;30(5):285–293. doi:10.3233/VES-200714
  22. Cha YH, Golding JF, Keshavarz B, et al. Motion sickness diagnostic criteria: consensus document of the Classification Committee of the Bárány Society. J Vestib Res. 2021;31(5):327–344. doi:10.3233/VES-200005
  23. Brock PR, Maibach R, Childs M, et al. Sodium thiosulfate for protection from cisplatin-induced hearing loss. N Engl J Med. 2018;378(25):2376–2385. doi:10.1056/NEJMoa1801109
  24. Lee SH, Kim SH, Kim JM, Tarnutzer AA. Vestibular dysfunction in Wernicke’s encephalopathy: predominant impairment of the horizontal semicircular canals. Front Neurol. 2018;9:141. doi:10.3389/fneur.2018.00141
  25. Bhattacharyya N, Gubbels SP, Schwartz SR, et al. Clinical practice guideline: benign paroxysmal positional vertigo (update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2017;156(3 Suppl):S1–S47. doi:10.1177/0194599816689667
  26. Jeong SH, Kim JS, Kim HJ, et al. Prevention of benign paroxysmal positional vertigo with vitamin D supplementation: a randomized trial. Neurology. 2020;95(9):e1117–e1125. doi:10.1212/WNL.0000000000010343
  27. Strupp M, Kim JS, Murofushi T, et al. Bilateral vestibulopathy: diagnostic criteria. Consensus document of the Classification Committee of the Bárány Society. J Vestib Res. 2017;27(4):177–189. Düzeltme / erratum: doi:10.3233/VES-229002. doi:10.3233/VES-170619
  28. Lempert T, Olesen J, Furman J, et al. Vestibular migraine: diagnostic criteria (Update). J Vestib Res. 2022;32(1):1–6. doi:10.3233/VES-201644