Vestibüler farmakoloji
Vestibüler hastalıklarda ilaç tedavisinin kanıtı, hastalığa göre güçlü randomize çalışmalardan (4-aminopiridin, okskarbazepin) neredeyse hiç kanıt olmamasına (vestibüler migrende çoğu profilaktik ilaç, PPPD’de SSRI) kadar değişir. Bu sayfa sitedeki hastalık sayfalarında ayrıntılandırılan ilaç kanıtını tek tabloda toplar. Doz yalnızca kaynak çalışmada verildiği hâliyle belirtilmiştir; reçete için güncel prospektüs ve kılavuzlara başvurulmalıdır.
- Vestibüler supresanlar yalnızca akut dönemde ve kısa süreli kullanılır; uzun kullanım santral kompanzasyonu geciktirebilir.1,2
- Nöritte erken metilprednizolon kalorik düzelmeyi artırdı; ama kanıtın bütünü düşük kesinliktedir ve baş dönmesi engelliliğine etkisi belirsizdir.3,4
- Ménière hastalığında betahistin çok merkezli randomize çalışmada atak sıklığını plasebodan farklı azaltmadı; kılavuz yine de bir seçenek olarak sunar.6,1
- Vestibüler paroksizmide okskarbazepin, downbeat nistagmusta ve epizodik ataksi tip 2’de 4-aminopiridin randomize çalışmalarda etkili bulundu.14,16,17
- Vestibüler migrende ve PPPD’de ilaç kanıtı zayıftır; antimigren ilaca yanıt tanıyı desteklemez.10,19,12
Temel ilkeler
- Önce tanı: ilaç seçimi sendroma değil tanıya göre yapılır; santral nedenin dışlanması ilaçtan önce gelir.
- Kompanzasyonu koru: santral kompanzasyon hata sinyaline ve harekete dayanır; sedatif ilaçlar günlerden uzun kullanılmamalı, hasta erken harekete yönlendirilmelidir.2
- Doğal seyir ve plasebo etkisi büyüktür: vestibüler migren ve Ménière çalışmalarında ataklar plasebo gruplarında da belirgin azaldı; düzelmeyi ilaca bağlamadan önce bu hatırlanmalıdır.12,6
- Rehabilitasyon ilacın yerini tutar ya da tamamlar: çoğu kronik tabloda ilaçtan önce ya da birlikte vestibüler rehabilitasyon önerilir.1
Kompanzasyon simülasyonu: supresanın etkisi → · Vestibüler rehabilitasyon →
Vestibüler supresanlar ve antiemetikler
| Grup | Yeri | Dikkat |
|---|---|---|
| Antihistaminikler, antikolinerjikler | Akut vertigo ve bulantı; Ménière atağı; hareket hastalığında maruziyetten önce.1,22 | Uyuklama; yaşlıda düşme ve kafa karışıklığı. Günlerden uzun kullanılmaz.2,22 |
| Benzodiazepinler | Akut dönemde ağır vertigo ve kaygı.1,2 | Kompanzasyonu geciktirebilir; bağımlılık riski.2 |
| Antiemetikler | Akut dönemde bulantı ve kusma.2 | Kısa süreli kullanım. |
BPPV’de rutin vestibüler supresan önerilmez; tedavi repozisyon manevrasıdır.25 Bilateral vestibülopatide supresanlardan kaçınılır.27
Hastalığa göre ilaç tedavisi
| Hastalık | İlaç | Kanıt ve sonuç |
|---|---|---|
| Vestibüler nörit | Metilprednizolon (çalışmada 100 mg/gün ile başlayıp yaklaşık 3 haftada azaltılarak), belirtilerin ilk 3 gününde | 141 hastalık RKÇ: 12. ayda kalorik düzelme %62’ye karşı %40; valasiklovir etkisiz.3 Şemsiye derleme: tam kalorik iyileşme daha sık (RR 2,81), kanıt düşük kesinlikte; engelliliğe etkisi belirsiz.4 |
| Ani işitme kaybı ve labirentit | Sistemik kortikosteroid, ilk 2 hafta; tam düzelmeyende 2–6. haftada intratimpanik steroid | AAO-HNS 2019: sistemik steroid seçenek; intratimpanik kurtarma önerilir. Antiviral, vazodilatör ve antioksidan rutin önerilmez.5 |
| Ménière hastalığı | Betahistin; diüretik | BEMED (221 hasta): günde 48 mg ve 144 mg betahistin 7–9. aylardaki atak sıklığını plasebodan farklı azaltmadı.6 Cochrane 2023: betahistin için kanıt düşük–çok düşük, diüretikler için çok düşük kesinlikte.7 AAO-HNSF 2020 bakım tedavisi olarak bir seçenek sayar.1 |
| Ménière hastalığı | İntratimpanik steroid; intratimpanik gentamisin | İntratimpanik deksametazon: 10 çalışma, 952 hasta; 6–12. ayda vertigo düzelmesinde fark yok.8 Metilprednizolon ile gentamisin çift kör karşılaştırmada eşdeğer (18–24. ayda atak azalması %90 ve %87).9 Gentamisin ablatif olmayan tedaviye yanıtsız aktif hastalıkta, işitme riski konuşularak.1 |
| Vestibüler migren | Atak: triptan. Profilaksi: metoprolol, flunarizin; CGRP antikoru | Triptanlar: 2 çalışma, 133 hasta; 2. saatte plasebodan fark yok.11 PROVEMIG: metoprolol plaseboyla aynı (oran 0,98).12 Profilaksi Cochrane: düşük–çok düşük kesinlik.10 Galkanezumab pilot (38 hasta): birincil sonlanım anlamlı değil.13 Öneriler büyük ölçüde migren tedavisinden çıkarıma dayanır. |
| Vestibüler paroksizmi | Karbamazepin (200–800 mg/gün) ya da okskarbazepin (300–900 mg/gün) | Vestparoxy (çift kör, çapraz): okskarbazepinle atak olan gün riski 0,41, plaseboyla 0,62.14 Gözlemsel seride atak sıklığı başlangıcın %10’una indi.15 |
| Downbeat nistagmus | 4-aminopiridin, günde dört kez 5 mg | RKÇ (27 hasta): yavaş faz hızı 2,42’den 1,38°/sn’ye; %57 yanıt.16 |
| Epizodik ataksi tip 2 | 4-aminopiridin | RKÇ: atak sıklığında plaseboya göre azalma.17 |
| Serebellar ataksi | Asetil-DL-lösin | ALCAT (108 hasta): plasebodan üstün değil.18 |
| PPPD | SSRI, SNRI | Öncül tablolarda düzelme bildirildi; PPPD’de randomize çalışma yok, yarar ve zarar belirsiz.20,19 Rehabilitasyon ve bilişsel davranışçı terapi önceliklidir.20 |
| Mal de débarquement | SSRI, SNRI, benzodiazepin | Kriter belgesinde yanıt bildirilmiştir; kontrollü çalışma yok.21 |
| Hareket hastalığı | Antimuskarinik, antihistaminik ya da antikolinerjik ilaç, maruziyetten önce | Uyum ve davranış değişikliğiyle birlikte en büyük yarar; ilaçlar uyuklama yapabilir.22 |
| BPPV (nüks önleme) | D vitamini ve kalsiyum, serum D vitamini düşükse | RKÇ: yıllık nüks %24 azaldı (0,83’e karşı 1,10 atak/kişi-yıl).26 |
| Sisplatin ototoksisitesi | Sodyum tiyosülfat (sisplatinden 6 saat sonra) | SIOPEL 6: işitme kaybı %63’ten %33’e; sağkalım farkı yok.23 |
| Wernicke ensefalopatisi | Tiamin | Vestibüler bulgular düzelebilir; gecikmiş tanıda kalıcı olabilir.24 |
Kaçınılacaklar
- Günlerden uzun vestibüler supresan ve benzodiazepin kullanımı.2
- Bilateral vestibülopatide supresanlar ve ototoksik ilaçlar; ototoksik maruziyet sürüyorsa sonlandırılır.27
- Ménière hastalığında pozitif basınç tedavisi (kılavuz önermez).1
- Ani işitme kaybında rutin antiviral, vazodilatör ve antioksidan.5
- Tedaviye yanıtı tanının kanıtı saymak: antimigren ilaca iyi yanıt vestibüler migren tanısını desteklemez.28,12